'Kameraad' McBride beschaamt Zuid-Afrika

Een prominente Zuid-Afrikaanse diplomaat, tevens oud-verzetsman, is in buurland Mozambique opgepakt wegens wapensmokkel.

JOHANNESBURG, 14 MAART. De Zuid-Afrikaanse regering is in grote verlegenheid gebracht door de arrestatie, begin deze week in Mozambique, van Robert McBride, een hoge functionaris op het ministerie van Buitenlandse Zaken. De 35-jarige McBride, een ex-guerrillastrijder van het ANC, zou betrokken zijn bij illegale wapenhandel. Volgens sommigen waren de wapens bestemd voor de Oost-Timorese verzetsbeweging Fretilin, anderen leggen een verband tussen het grote aantal roofovervallen in Zuid-Afrika en de betrokkenheid daarbij van oud-strijders. De kwestie brengt andermaal op pijnlijke wijze aan het licht hoe moeizaam de integratie van de 'kameraden' is in de Zuid-Afrikaanse rechtsstaat.

De Mozambikaanse autoriteiten hielden McBride, onderdirecteur op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Pretoria, al enige tijd in de gaten, zo liet men gisteren weten. McBride reisde veelvuldig naar het buurland, hoewel hij daar ambtshalve niets heeft te zoeken - hij heeft Zuidoost-Azië in zijn portefeuille. Maandag dook hij opnieuw op in Maputo, vergezeld door een politieman uit Johannesburg, Vusi Mbatha. Volgens de lezing van de Mozambikaanse politie vervoegde Mbatha zich bij een notoire wapensmokkelaar, Alex Mamba, met de mededeling dat hij wapens wilde kopen voor McBride, die op een afstand in zijn auto toekeek. De politie verschanste zich in Mamba's huis, waar Mbatha vervolgens werd ingerekend. McBride vluchtte, maar bij de grensovergang tussen Mozambique en Zuid-Afrika werd ook hij aangehouden, onder meer in het bezet van 11.000 Amerikaanse dollars.

Het nieuws over de arrestatie van Robert McBride sloeg in als een bom. Zowel Buitenlandse Zaken, de regering als het ANC waren daarna zeer spaarzaam met informatie over de zaak. Justitie heeft een van haar 'top-cops', Suiker Britz, naar Maputo gestuurd, om de Mozambikaanse overheid “te helpen met het onderzoek”. En het ANC besloot een prominent partijlid, de premier van de provincie Mpumalanga, Mathews Phosa, op de zaak te zetten. Een van de redenen voor de omzichtigheid is dat McBride niet de eerste de beste is. Voor het ANC is hij om zijn verzetsverleden nog altijd een held, anderen noemen hem een moordenaar.

Robert McBride was in de tijd van de apartheid een jonge radicale activist in dienst van de gewapende arm van het ANC, Umkontho we Sizwe (MK). Hij deinsde voor niets terug. In 1986 plantte McBride een bom bij de Why Not-bar in Durban, die door veiligheidsagenten werd gefrequenteerd. De ontploffing kostte drie vrouwen (twee blanke en één Indische), die niets met het veiligheidsapparaat te maken hadden, het leven. McBride werd kort daarna aangehouden en wegens deze aanslag ter dood veroordeeld. In binnen- en buitenland werden campagnes voor hem op touw gezet om hem te redden van de galg. Met succes: McBride wist de dodencel te overleven en kwam in 1992 in het kader van een amnestie-akkoord tussen de toenmalige blanke minderheidsregering en het ANC op vrije voeten.

De ster van de kleurling McBride steeg daarna snel binnen het ANC. In 1995 kreeg hij een hoge functie bij Buitenlandse Zaken. In 1996 verscheen McBride voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie, waar hij zijn spijt betuigde over de onschuldige slachtoffers van zijn aanslag in Durban.

Het is nog onduidelijk waarmee McBride bezig was in Mozambique. De Inlichtingendienst NIA heeft berichten tegengesproken dat hij in het buurland routes onderzocht van wapensmokkel naar Zuid-Afrika. Het staat inmiddels vast dat ex-kaders van het gewapende verzet betrokken zijn bij een reeks bloedige overvallen op geldtransporten, waarbij de afgelopen jaren voor meer dan honderd miljoen rand (40 miljoen gulden) is buitgemaakt. Dit betekent dat McBride mogelijk zelf bij de overvallen was betrokken. Veel voormalige 'kameraden' uit het verzet zijn teleurgesteld in het 'nieuwe Zuid-Afrika', waar ze politiek en maatschappelijk hun draai niet kunnen vinden en hebben zich daarom tot de misdaad bekeerd.

Een andere theorie, die door insiders in Johannesburg voorlopig het meest waarschijnlijk wordt geacht, is dat McBride in Mozambique opereerde voor de Oost-Timorese verzetsbeweging Fretilin. McBride is een goede vriend van Fretilin-leider Ramos Horta. Het Fretilin heeft intussen ontkend dat McBride voor hen werkt.