Homo Erectus stak 800.000 jaar geleden al een zeestraat over

Wat konden de menselijke primaten die voorafgingen aan de huidige mens? Niet veel, dacht men lange tijd, en dat kon ook makkelijk, want veel meer dan wat botten en stenen is er uit de miljoen jaar tussen Australopithecus en Homo sapiens niet over. Hoe meer men vindt, hoe genuanceerder er gedacht wordt. De 45.000 jaar oude fluit en de 350.000 jaar oude speer die onlangs werden gevonden rehabiliteerden de kundigheid van de Neanderthaler.

Deze week in Nature (13 maart) krijgt de primitieve Homo erectus een opsteker: deze belangrijke voorloper van de mens - met ongeveer tweederde van het moderne hersenvolume - zou volgens drie Australische archeologen en een Indonesische vakbroeder al aan zeevaart hebben gedaan. Tot nu toe gold als oudste aanwijzing voor zeevaart de kolonisatie van Australië, ca. 60.000 jaar geleden door Homo sapiens (de laatste datum wordt overigens met iedere vondst van een oudere rotstekening in Australië verder teruggeschoven).

De vier archeologen berichten in Nature dat ze op het eiland Flores stenen werktuigen van Homo erectus hebben gevonden, van ca. 800.000 jaar oud. Op zichzelf is dat niet zo bijzonder, maar de onderzoekers concluderen op grond van de toenmalige fauna dat Flores nooit via een landbrug met andere eilanden verbonden is geweest. Het gaat daarbij onder meer om gigantische ratten en reptielen èn om kleine pygmee-olifantjes die toen op Flores voorkwamen. Dergelijk abnormaliteiten wijzen op een zeer beperkte toestroom van 'gewone' dieren, waardoor de dieren die al op het eiland aanwezig waren of er toevallig aanspoelden een eigen ontwikkeling konden doormaken.

Eind vorig jaar promoveerde in Utrecht de geoloog G.D. van den Bergh al op een analyse van deze fauna op Flores en Sulawezi, waarin hij een verband legt tussen de komst van Homo erectus op dat eiland en het uitsterven van een aantal olifantsoorten. Van den Bergh was een van de veldwerkers die het materiaal verzamelden dat nu ook ten grondslag ligt aan het Nature-artikel. Over hoe Homo erectus de (smalle) zeestraat naar Flores is overgestoken is niets bekend, al spreken de vier archeologen in Nature zelfverzekerd van een watercraft. Dat de zeevaart door Homo erectus echter geen incident was, blijkt uit het feit dat deze menselijke primaat tegelijkertijd ook op Sulawezi verscheen, dat evenmin als Flores met een landbrug te bereiken was.