Dramatisering asielprocedure

Voorstelling: Met Onbekende Bestemming van K. Kanstadt door Toneelgroep Amsterdam/De Factorij. Regie: Kees Hulst. Decor Saskia de Valk. Spel: Hajo Bruins, Kees Hulst, Matthias Maat. Gezien: 13/3, De Balie, Amsterdam. Nog te zien: aldaar: t/m 29/3. Elders t/m 29/5. Inl. 020-5237800. Nagesprekken 20,26,27,29/3.

“Sober en humaan” noemt de Nederlandse overheid haar asielbeleid, maar er is weinig fantasie voor nodig om te bedenken dat wat in theorie wellicht klopt in de praktijk akelig uit kan pakken. De vluchtelinge uit Iran kan bij voorbeeld tegenover een nauwelijks geïnteresseerde, uit vooroordelen over moslimvrouwen opgetrokken seksist komen te zitten. Of gebruik moeten maken van een tolk die zo zijn eigen interpretaties heeft van zowel de antwoorden als de vragen tijdens het verhoor. Of een advocaat toegewezen krijgen die voornamelijk belangstelling heeft voor zijn gage.

De mij onbekende toneelschrijver K. Kanstadt verwerkt deze voorbeelden in Met onbekende bestemming, een kort en effectief stuk over de praktijk van vluchtelingen-“gehoren” op Schiphol. De enscenering ervan - een coproductie van Toneelgroep Amsterdam en De Factorij - is onderdeel van het door Theater de Balie georganiseerde project De Asielprocedure. Het voorziet onder meer in gesprekken na de voorstelling, waarin een echte vluchteling de kans krijgt een betrokken ambtenaar te ondervragen over zijn werk.

Het is jammer dat de première, gisteravond in De Balie, het zonder zo'n ongetwijfeld onthullend onderhoud moest stellen. De voorstelling biedt althans aanleiding genoeg om nieuwsgierig te worden naar de geestesgesteldheid van de asielzoeker, na zo'n vanzelfsprekend door achterdocht geïnspireerd verhoor. Anderzijds maken regisseur Kees Hulst - die zelf meespeelt - en acteurs Matthias Maat en Hajo Bruins toch wel duidelijk dat zorgvuldigheid eenvoudigweg niet tot de mogelijkheden behoort.

Tijdgebrek bepaalt het moordende tempo waarin de spraakverwarring tussen ondervrager, tolk en asielzoeker wordt afgeraffeld. Een vluchtige blik wordt voldoende geacht om vast te stellen of een vluchtelinge zwanger is, de valstrikvragen (“Wat is de kleur van het 50-dollarbiljet van Sierra Leone?”) gaan routineus over tafel en soms zijn de maskerades aan de ene kant en de pogingen tot ontmaskering aan de andere zo complex, dat een buitenstaander de dialoog nog nauwelijks volgen kan.

Vooral Hajo Bruins - altijd bedreven in dit soort rollen - is een overtuigende machtswellusteling, met een vette grijns en een vlotte babbel. De betrokkene mag zijn rapport later nog voorzien van “aanvullingen”, maar zijn toon raadt zulks eerder af dan aan.