Aarde in Trias getroffen door komeet of asteroïde

Dat het aardoppervlak niet vol zit met inslagkraters (zoals bijvoorbeeld de maan) komt doordat op aarde verwering en erosie het oppervlak aantasten, en doordat de meeste plaatsen in de loop der tijd bedekt worden door jongere afzettingen.

Bovendien bereikt veel 'ruimtepuin' het aardoppervlak niet, omdat het verbrandt in de atmosfeer. Dat geldt niet voor grote fragmenten: die kunnen op aarde wel degelijk inslagkraters veroorzaken. Tot de ongeveer 150 kraters die we kennen, behoren er enkele uit het Boven-Trias. Het ziet er naar uit dat in ieder geval vijf van deze kraters binnen enkele uren zijn gevormd, als gevolg van de inslag van een in de ruimte in stukken uiteengevallen komeet of asteroïde (Nature, 12 maart).

Het gaat om drie grote kraters bij Rochechouart (Frankrijk; 25 km indoorsnede), Manicouagan en Saint Martin (Canada; 100, resp. 40 km), en om twee kleinere bij Obolon (Oekraïne; 15 km) en Red Wing (Verenigde Staten; 9 km). De schijnbaar willekeurige verspreiding van deze vijf inslagkraters - die niet aan het aardoppervlak zijn te traceren - komt in een heel ander daglicht te staan als de posities worden 'teruggerekend', aan de hand van de bekende continentverschuivingen, naar 214 miljoen jaar geleden. De drie grootste kraters komen dan op een vrijwel rechte lijn te liggen, met een afstand tussen de twee verst verwijderde kraters van 4462 km. De Obolon-krater komt te liggen op dezelfde meridiaan als de Rochechouart-krater, en de Red Wing-krater op die van de Saint Martin-krater.

Deze relatie tussen de vijf kraters is zo treffend dat van toeval nauwelijks sprake kan zijn: ze moeten door een gemeenschappelijke oorzaak zijn ontstaan. De vijf kraters vertonen ook alle vergelijkbare kenmerken, zoals een gesteentelaag die is opgesmolten onder invloed van de omzetting van snelheid in warmte bij de inslag, hogedruk-variëteiten van mineralen, etc.

Een probleem is dat absolute ouderdomsbepalingen van de relevante gesteentepakketten niet erg goed mogelijk zijn, maar vier van de vijf kraters zijn volgens de dateringen vrijwel gelijktijdig ontstaan; de Red Wing-krater is gedateerd als iets jonger, maar met een foutenmarge die de andere dateringen overlapt. Uit mogelijk dezelfde tijd stammen ook nog enkele andere kraters, die door de auteurs echter niet zijn bestudeerd. Het gaat om de Wells Creek-krater (12 km; Tenessee) en de Newporte-krater (3 km, North Dakota); deze liggen op dezelfde meridiaan als respectievelijk de Manicouagan- en de Saint Martinkrater. Het is niet onwaarschijnlijk dat nog meer fragmenten de aarde hebben getroffen, maar daarvan zal zeker een deel in de toenmalige oceanen (Tethys en Panthalassa) zijn terechtgekomen, zodat geen sporen zijn nagelaten.

De inslagen hebben ongetwijfeld grote invloed gehad op het leven van destijds. Er traden inderdaad enkele fasen van massaal uitsterven op (zij het niet zo catastrofaal als door de inslag op de Krijt/Tertiair-grens), maar de dateringen van zowel de inslag als het uitsterven zijn vooralsnog onvoldoende nauwkeurig om een direct causaal verband te kunnen bewijzen.