Nieuwe raadsleden gaan met spoed op cursus

Honderden nieuwe gemeenteraadsleden treden binnenkort aan. Hoe worden zij klaargestoomd voor het raadswerk?

DEN HAAG, 13 MAART. De pluchen tomaten, symbool van de Socialistische Partij, liggen aan de ene kant tegen de muur opgestapeld. De lijsten met de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van vorige week woensdag hangen aan de andere kant. Een meisje kruipt op haar knieën over een groot, wit laken. In haar hand klemt ze een paar viltstiften. “Spandoek maken voor een antiracismedemonstratie”, puft ze vanaf de grond.

Een week na de gemeenteraadsverkiezingen hangt er in het landelijk partijbureau van de SP in Rotterdam een vrolijke sfeer. De partij kreeg 3,4 procent van alle uitgebrachte stemmen; in 1994 was dat 1,9 procent. Daardoor steeg het totaal aantal gemeenteraadszetels van 99 naar 172.

De Socialistische Partij levert naar eigen schatting ruim honderd raadsleden die voor het eerst in een gemeenteraad komen. Zij hebben de afgelopen maanden allerlei SP-cursussen gevolgd van filosofische, politieke en praktische aard. Voorbeelden zijn de cursussen 'milieu in de praktijk' en 'in debat'. “Een SP-excursie door het werkend hart van Nederland; de Rijnmond. Moet je meegemaakt hebben!” Of: “Hoe te handelen als je steeds in de rede wordt gevallen? Wat kun je met een microfoon?” Verplicht zijn deze trainingen niet, behalve dan de cursus filosofie over het eigen politieke gedachtegoed.

Raadslid worden is één ding, raadslid zijn is nog iets anders. De komende weken treden in totaal enkele honderden nieuwelingen in de gemeenteraden aan. Verschillende boeken, brochures en cursussen moeten hen daarop in razend tempo voorbereiden. Eind april begint Teleac in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten met de tv-serie 'Leden van de Raad'.

De meeste raadsleden volgen echter cursussen van de eigen partij. De leden van de grotere partijen leunen daarbij sterk op de landelijke opleidingscentra van deze partijen die door de overheid worden gesubsidieerd. Op het programma staan onderwerpen als onderwijs en volkshuisvesting en ruimtelijke ordening. Ook worden ze onderwezen in de ideologie van de partij. Vrijwillig. Hoewel? “We stimuleren de mensen zéér om naar deze cursussen te gaan”, zegt men zowel bij VVD als PvdA.

De lokale partijen, die samen negentien procent van de stemmen haalden en daarmee 1.778 raadszetels, ontberen zo'n opleidingsinstituut. De Vereniging Plaatselijke Politieke Partijen (VPPP) brengt wel een boekje uit met algemene informatie over de gemeenteraad, houdt jaarlijks een congres en geeft soms een cursus: vorig jaar drie keer over integriteit en twee keer over gemeentefinanciën.

Fractievoorzitter R. Haafkens van de VVD in Oegstgeest zegt dat gebrek aan opleiding van de raadsleden van de plaatselijke politieke partij te hebben gevoeld. In zijn dorp werd Leefbaar Oegstgeest, een verzameling van vooral ontevreden liberalen en democraten, met zeven zetels in één keer de grootste partij. Haafkens: “We hebben een buitengewoon vervelende periode achter de rug. Leefbaar Oegstgeest had geen kader en bood hun raadsleden geen opleiding. De kwaliteit van het openbaar bestuur is door hen teruggevallen.” Zo ontstond in Oegstgeest een kruitvat dat al snel explodeerde. Na amper een jaar in het college moesten de twee wethouders van Leefbaar Oegstgeest opstappen. Hun plaatsen werden ingenomen door D66 en CDA.

Mede-oprichter J. den Soeten van Leefbaar Oegstgeest noemt de opmerkingen van collega Haafkens kinnesinne. “Hadden we slecht gefunctioneerd, dan had de kiezer daar wel raad mee geweten”, antwoordt hij. Bij de verkiezingen van vorige week bleef Leefbaar Oegstgeest de grootste partij - ondanks het verlies van één zetel. Zou een degelijke scholing van de 'leefbaren' in Oegstgeest hebben geholpen? Sommige deskundigen menen van wel. De Leidse politicoloog R. Koole pleitte vorige maand op een congres van de Vereniging Plaatselijke Politieke Partijen voor overheidssubsidie aan lokale partijen ten behoeve van politieke vorming en scholing. Landelijke partijen krijgen die subsidie immers ook. Ook voorzitter R. Jansen van de VPPP is voorstander van gesubsidieerde scholing voor deze raadsleden. Jansen: “Dan leren onze leden verder te kijken dan de eigen, plaatselijke politiek.”

Een goed idee, vindt fractievoorzitter B. Meijer van de PvdA in Castricum. “De bestuurlijke kwaliteit moet zo goed mogelijk zijn”, zegt hij. Daar schortte het volgens hem in Castricum aan, en dan met name bij de partij Castricum Aktief. Deze plaatselijke partij ging in 1994 van drie naar zeven zetels. Meijer: “Een goed raadslid heeft een visie voor de lange termijn, maakt principiële afwegingen en laat zich niet leiden door sentimenten en emoties.” Castricum Aktief ontbeerde volgens hem deze eigenschappen. “Ze hadden geen duidelijke visie. De partij is vooral gekozen wegens een pleidooi voor een weg rond Castricum. Verder was hun programma gevuld met kretologie”, aldus Meijer. Maar de raadsleden van Castricum Aktief krijgen steun uit onverwachte hoek: van scheidend burgemeester J.M. Schouwenaar (VVD). “Castricum Aktief heeft de raad eerder versterkt. De partij is ideologisch minder onderlegd, maar dat is geen minpunt. Daarnaast onderhouden ze hun contacten met de bevolking beter en vergaderen ze minder. Andere partijen in de raad kunnen daar een voorbeeld aan nemen.”

In extra scholing of training van de leden van plaatselijke partijen ziet Schouwenaar dan ook weinig. “Nee hoor. Deze mensen doen het anders. Ze vergaderen minder, maar staan op zondag wel langs de lijn bij het voetballen. Dat is beter voor de lokale politiek.”

Zijn mede-burgemeesters denken daar anders over. Een groot aantal van hen hekelt het bestuurlijk onvermogen van lokale partijen, zo blijkt uit een vorige maand gepubliceerd onderzoek van de Thorbecke Leerstoel aan de Leidse Universiteit en deze krant. De burgemeesters menen dat lokale partijen voor meer conflicten in de raad hebben gezorgd, meer vergadertijd hebben opgeslokt en de kwaliteit van het debat omlaag hebben gebracht.

Kinnesinne, zegt Den Soeten van Leefbaar Oegstgeest nogmaals. Inmiddels bereidt hij de nieuwe raadsleden voor op het werk in de raad. Slechts één raadslid van Leefbaar Oegstgeest keert terug in de nieuwe gemeenteraad. De anderen hebben afgehaakt. Ze hebben geen tijd meer of kunnen het werk fysiek niet aan. “Ik geef de vijf nieuwe leden gewoon les”, grijnst Den Soeten.