Zalm: belofte Italië was een hele opluchting

Minister Zalm (financiën) was van plan zich tegen Italiaanse deelname aan de Economische en Monetaire Unie te verzetten. Zijn vasthoudendheid heeft geleid tot Italiaanse toezeggingen die hem positiever hebben gestemd.

DEN HAAG, 12 MAART. Bij de lunch, afgelopen maandag in het gebouw van de Europese Raad in Brussel, kreeg Gerrit Zalm de toezegging waarnaar hij twee maanden in het diepste geheim had gestreefd. Terwijl Zalm en zijn collega-ministers van Financiën zich de maaltijd goed lieten smaken, verraste de Italiaan Carlo Azeglio Ciampi de aanwezigen met de aankondiging dat Italië bereid was verdergaande maatregelen te nemen om te voldoen aan de toelatingscriteria voor de Economische en Monetaire Unie en het Italiaanse parlement hieraan te binden. De Belg Philippe Maystadt deed vervolgens een soortgelijke belofte.

Deze toezeggingen waren het resultaat van geruisloze monetaire diplomatie in de voorafgaande weken. Op initiatief van Zalm, met de steun van Duitsland en via bemiddeling van de Europese Commissie hebben de landen met de hoogste staatsschuld, Italië en België, zich verplicht tot versnelde sanering van hun overheidsfinanciën om te kunnen toetreden tot de monetaire unie.

“Het was een hele opluchting”, zegt Zalm met nauwelijks onderdrukte voldoening twee dagen later op zijn werkkamer in Den Haag. “De toezeggingen van Italië en België bieden betere vooruitzichten op duurzaamheid. Ze zijn een extra garantie dat deze landen zullen voortzetten wat ze tot nu toe bereikt hebben.”

De minister glundert breeduit. Twee maanden geleden stond hij zich ongemakkelijk te verdedigen in de Tweede Kamer waar hij aan de tand werd gevoeld over de publicatie in deze krant dat hij van plan was op te stappen als Nederland zou instemmen met Italiaanse deelname aan de EMU. Dat was eind vorig jaar aan de orde gekomen in een vertrouwelijk gesprek waarin Zalm met premier Kok de opties voor de Nederlandse standpuntbepaling ten aanzien van de deelnemende landen aan de EMU had doorgenomen. In het Kamerdebat ontkende Zalm dat hij letterlijk gedreigd had met aftreden, maar hij liet in het midden wat hij wel met Kok had besproken.

De VVD-minister vreesde dat de Italiaanse begotingscijfers onvoldoende duurzaam zouden zijn. In de VVD-fractie was volgens sommigen sprake van 'spaghetti-fobie'. Zalm zegt nu: “Het zou voor mij heel moeilijk geweest zijn om louter op grond van de gepresenteerde cijfers over 1997 te moeten vaststellen dat het dik in orde is met de Italiaanse begroting. Verder had ik grote zorg dat de bemoedigende resultaten die Italië over 1997 heeft behaald, weer als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen.”

Na de Italiaanse toezegging in de Ecofin ziet Zalm de EMU-besluitvorming in het eerste weekeinde van mei met redelijk vertrouwen tegemoet. Er is volgens hem nu “uitzicht op een duurzaam scenario voor de Italiaanse overheidsfinanciën.”

De VVD-fractie in de Tweede Kamer reageert vooralsnog zuinig. “We houden ons kruit nog even droog, we hebben nog geen politiek eindoordeel” zegt financieel woordvoerder Hans Hoogervorst.

Minister Ciampi zei maandag dat de Italiaanse regering parlementaire instemming zal vragen voor een plan voor versnelde verlaging van de staatsschuld en het financieringstekort tot en met 2001. Tijdelijke maatregelen zullen worden omgezet in blijvende bezuinigingen en de opbrengsten van verdere privatiseringen zullen ingezet worden voor verlaging van de staatsschuld.

“Dit zijn belangrijke extra garanties voor duurzaamheid”, zegt Zalm, die zich verzekerd had van steun van zijn Duitse collega Theo Waigel - en via hem van bondskanselier Kohl - om Italië tot deze toezeggingen te bewegen. Het hielp dat ook België - eveneens opgezadeld met een staatsschuld van meer dan honderd procent van de nationale economie - versnelde financiële sanering toegezegde. Deze Belgische verplichting oefent druk uit op Italië om niet achter te blijven.

Zalm is lovend over de inzet van de Europese Commissie, met name van EMU-commissaris Silguy. “De commissie heeft een constructieve rol gespeeld om de informatie over en weer uit te wisselen”, zegt hij. In Nederland heeft Zalm nauw contact onderhouden met premier Kok en de beide vice-premiers van de coalitie. Deze week heeft hij ook de VVD-fractie ingelicht.

Toch houdt Zalm tot het laatst een slag om de arm. “Ik moet nog zien hoe de mondelinge toezeggingen er op papier zullen uitzien en of de Italiaanse regering inderdaad parlementaire instemming verwerft.”

Ook in Nederland moet de besluitvorming nog worden afgerond: het kabinet zal begin april zijn standpunt over de deelnemende landen in de EMU bepalen en het parlement moet hiermee instemmen. “Pas op 2 mei, als we het besluit nemen in Brussel, is de kous voor mij af.”