Veiling van jukeboxen; Verleidingen in chroom en bubble-tubes

Venduhuis De Eland, Molukkenstraat 200, Amsterdam. Veiling 17 mrt 19u, kijkdagen 14, 15 en 16 mrt 10-17u. Inl 020-6230343, tijdens kijk- en veilingdagen 020-6685275.

De echte jukeboxliefhebber droomt ervan eigenaar te worden van een Wurlitzer Peacock. Op 17 maart is er in veilinghuis De Eland in Amsterdam eentje te koop, geschatte opbrengst 40 tot 60.000 gulden. Die dag worden er onder meer zo'n 200 jukeboxen, neonverlichting, benzinepompen en koelkasten uit de jaren '50, chromen broodroosters, bakelieten radio's en een stenen buste van Elvis geveild.

De Wurlitzer 850 werd in 1941 geproduceerd en kreeg zijn bijnaam 'Peacock' wegens het paneel met twee pauwen in het midden op de voorkant van de jukebox. Een prisma zorgde ervoor dat de pauwenstaarten in verschillende kleuren werd verlicht.

De firma Wurlitzer, producent van piano's en orgels, zette in 1933 een jukeboxdivisie op, maar de eerste jukeboxen verschenen al in 1927 op de markt.

Het succes van de jukebox is in de VS vooral te danken aan de opkomst van de diners. Rond 1910 dienden oude tram- of treinwagons langs de Amerikaanse wegen als eetgelegenheid. In het begin van de jaren dertig werden de wagons vervangen door volledig ingerichte pre-fab restaurants. In deze diners moest het aantrekkelijke uiterlijk van de jukebox bezoekers verleiden tot het ingooien van een muntje. In sommige diners hoefde de muziekliefhebber niet op te staan om de jukebox te laten spelen. Op de tafels en op de toonbank stonden zogeheten 'wallboxen' die in verbinding stonden met de jukebox. Op de veiling worden ook een aantal van deze wallboxen verkocht.

De jukebox beleefde zijn hoogtepunt in de jaren '40 en '50, de tijd van de jazz en rock 'n' roll. De strak vormgegeven houten kasten veranderen in veelkleurige omhulsels met gebogen vormen, metalen versierselen, gekleurd glas of plastic en ronddraaiende verlichting.

In 1941 bouwt Wurlitzer de eerste jukebox met bubble-tubes: glazen buizen waarin door verwarming vloeistof verdampt, waardoor luchtbellen ontstaan. Ontwerper is Paul Fuller, die sinds 1938 de jukeboxen van Wurlitzer vormgeeft. De Peacock is ook van hem evenals de bekende 1015 die vaak figureert in reclames, op platenhoezen en films uit de jaren vijftig en zestig. Mede dankzij de ontwerpen van Fuller is Wurlitzer het bekendste jukeboxenmerk.

Wurlitzer is niet de enige fabrikant die vertegenwoordigd is op de veiling. Ook van de drie andere grote fabrikanten - Seeburg, Rock-Ola en AMI - gaan zondag jukeboxen onder de hamer. Potentiële kopers zijn volgens Peter Trommelen van veilinghuis De Eland “mensen met veel geld, een groot huis en een apart interieur, jukeboxfanaten, handelaren, rock 'n' roll-liefhebbers en verhuurbedrijven”. De jukeboxen zijn niet allemaal in even goede staat. Daarom zijn er tijdens de kijkdagen twee restaurateurs aanwezig die advies kunnen geven.

De jukebox is de trekpleister van deze veiling, maar er zullen, denkt Trommelen, ook genoeg geïnteresseerden zijn voor de pastamachines, de radio's, een kappersstoel, het stoplicht, de neon Mickey Mouse en theater- of filmspotlichten. En zelfs het metalen draaihekje raken ze wel kwijt, verwacht hij.