Turkije mijdt 'Europese Conferentie'

LONDEN, 12 MAART. Staatshoofden en regeringsleiders uit 26 Europese landen zijn vandaag in Londen bijeen voor de eerste Europese Conferentie. Doel van deze conferentie is dat huidige en toekomstige leden van de Europese Unie zich gezamenlijk buigen over pan-Europese kwesties. Grote afwezige is Turkije.

“Dit is een opmerkelijk moment in de geschiedenis van Europa”, zei vanmorgen de Britse premier Blair in zijn openingstoespraak tot de conferentie. “Dit is het slechts het begin van het proces van verzoening van de twee delen van Europa”. Aanwezig op de conferentie zijn de staats- en regeringsleiders en hun ministers van Buitenlandse Zaken uit de landen van de Europese Unie, Cyprus en de tien Oost-Europese kandidaten voor de EU.

Spectaculaire conclusies worden niet verwacht van de Europese Conferentie. Het gaat vooral om de symbolische waarde van 'Oost' en 'West' samen rond de vergadertafel, op de lunch bij de Britse koningin en op de familiefoto. “Het is van het eerste woord tot het laatste een overwegend ceremoniële bijeenkomst”, zei premier Kok voorafgaand aan de conferentie. “Het is de aftrap in een proces van onderhandelingen over toetreding.”

Op de agenda staan drugsbestrijding, georganiseerde misdaad en milieu. De ministers van Buitenlandse Zaken zouden tijdens hun werklunch onder meer spreken over de situatie in Kosovo. Groot-Brittannië, dat als EU-voorzitter de conferentie leidt, heeft de agenda kort gehouden omdat het anders onmogelijk zou zijn alle 26 landen aan het woord te laten.

Turkije heeft de uitnodiging voor de Europese Conferentie afgeslagen, omdat het zich beledigd voelt door de Europese top van december in Luxemburg. Daar werd besloten dat Turkije geen deel uitmaakt van het 'toetredingsproces' dat wel de tien Oost-Europese kandidaten en Cyprus omvat en dat op 30 maart begint met een vergadering van de 26 ministers van Buitenlandse Zaken. Dit 'toetredingsproces' moet voorkomen dat een breuk ontstaat tussen de vijf Oost-Europese landen waarmee de EU onderhandelingen opent en de overige vijf Oost-Europese kandidaten. Maar tegelijkertijd heeft dit forum het belang van de Europese Conferentie uitgehold.

Toen de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie een jaar geleden in Apeldoorn het principebesluit namen voor oprichting van de Europese Conferentie, was deze nog bedoeld om kandidaat-landen met wie geen onderhandelingen werden geopend, toch al nauwer bij de EU te betrekken. De conferentie, een Frans voorstel, moest een nieuwe tweedeling in Europa voorkomen. Op dat moment was nog niet duidelijk of Turkije zou worden uitgenodigd.

De Europese Conferentie groeide uit tot een bijeenkomst die vooral Turkije, dat ook het EU-lidmaatschap ambieert, moest betrekken bij de EU. Duitsland en Griekenland hadden echter twijfels. Pas in november zei de Duitse minister Kinkel dat zijn land zich niet zou verzetten tegen deelname van Turkije. Griekenland stemde pas half december, op de top in Luxemburg, onder voorwaarden in met een uitnodiging voor Ankara. Maar op dat moment werd ook besloten tot het 'toetredingsproces', waarvan Turkije geen deel zou uitmaken.

Omdat Turkije zo duidelijk niet tot de onmiddellijke kandidaten voor toetreding werd gerekend en wegens de voorwaarden voor de conferentie, liet Ankara na de top van Luxemburg verbolgen weten de uitnodiging af te slaan. “Als we deelnemen aan de Europese Conferentie, dan zou dat betekenen dat we de discriminatie tegen ons accepteren”, zei de Turkse premier Yilmaz vorige week nog tegen de Financial Times. “Nu zij de schade hebben aangericht, moeten zij die ook maar herstellen.” Premier Kok noemde het “heel jammer” dat Turkije niet deelneemt. De deur naar de EU staat ook voor Turkije open, aldus de premier, “zij het op een kiertje”.

De betrekkingen tussen de EU en Turkije zijn sinds de top van Luxemburg niet verbeterd. Integendeel, Ankara heeft nog eens onderstreept zich te verzetten tegen uitbreidingsonderhandelingen van de EU met Cyprus. Sinds 1974 bezet Turkije het noordelijk deel van het eiland en Ankara dreigt dit in te lijven als de onderhandelingen, zoals gepland, eind maart van start gaan. De Britse minister Cook had een ontmoeting in de marge van de Europese Conferentie met de Cyprische president Kliridis over de samenstelling van het team dat namens Cyprus de onderhandelingen met de EU moet voeren. De EU dringt er op aan dat ook Turks-Cyprioten deelnemen, maar de Turks-Cyprische leider Denktash voelt daar niets voor.

    • Birgit Donker