Politieke entertainers verlagen kiezers tot fans

Vooral tijdens verkiezingscampagnes wordt de politiek vermengd met niet-politieke elementen: een saxofoon, een fluit of een sambadanseres. Als gevolg daarvan wordt het inhoudelijke debat over de gewenste inrichting van de samenleving en het bestuur van de staat op een kwalijke manier geweld aangedaan, vindt Menno de Bruyne.

Van de Nederlandse kiezer wordt steeds meer gevraagd. Niet alleen moet hij/zij weten hoe de politieke partijen denken over de uitbreiding van Schiphol of het euthanasievraagstuk, tegenwoordig moet hij óók inzicht hebben in de verrichtingen van de Nederlandse schaatsploeg en de stand van zaken op de hitparade en de klassieke toptien. Wie speelt beter? Minister Dijkstal saxofoon of Berdien Stenberg fluit? De Nederlandse kiezer mag het zeggen.

Het is een duidelijke trend. In toenemende mate wordt de politiek vermengd met niet-politieke elementen, vooral tijdens verkiezingscampagnes. Daarbij gaat het niet zozeer om de spiegeltjes en kraaltjes die altijd aan een campagne vastzitten, maar over de bekende Nederlanders die door de politieke partijen - soms letterlijk - worden ingehuurd om kiezers te trekken. Zelfs cabaretiers, danseressen en profboksers moeten er aan te pas komen om mensen warm te maken voor politieke standpunten.

Het meest opvallend is de inzet van de 'sterren' uit de amusement- of sportwereld tijdens politieke manifestaties. Te denken is aan een zanger die optreedt op een VVD-bijeenkomst, een roemrucht tv-presentator/cabaretier die een PvdA-manifestatie 'opleukt' en samba-danseressen die de presentatie van de kandidatenlijst van D66 kwamen 'veraangenamen'.

Op zichzelf is er natuurlijk niets op tegen als bekende Nederlanders politieke bijeenkomsten bijwonen en daar een bijdrage leveren. Dat wordt anders als die nationale beroemdheden hun waarde slechts ontlenen aan het feit dat ze goed kunnen zingen, grappen en grollen verkopen of hard achter een bal aanrennen. Dat zijn zaken die niets, maar dan ook niets te maken hebben met waar het in de politiek om gaat: de inrichting van de samenleving en het bestuur van de staat. Partijen die het van deze sterren moeten hebben, doen een zwaktebod. Blijkbaar missen ze aansprekende politici en/of een aansprekende boodschap. Al met al een armoedige vertoning.

De vergelijking met de commercie dringt zich in dit verband sterk op. Firma's en bedrijven maken al jaren gretig gebruik van gevierde volkshelden. Bekende sporters en artiesten zijn dan ook dagelijks te zien en te horen om allerhande producten aan de man te brengen. Niet dat betrokkenen het product dat ze aanprijzen zelf consumeren, laat staan dat ze er verstand van hebben, maar voor de verkoop is het natuurlijk prachtig als je een bekende en populaire vaderlander voor je karretje weet te spannen. Diezelfde vorm van volksverlakkerij dringt nu ook door tot het politieke 'bedrijf'.

In dit verband kan het geen toeval zijn dat juist dezer dagen besloten is ook politieke partijen de mogelijkheid te geven om via tv en radio STER-spotjes te gaan uitzenden. Tot nog toe was er alleen ruimte voor handelsreclame. Dat is enkele weken geleden als gevolg van een uitspraak van de Stichting Etherreclame veranderd. PvdA en SP (partijen van wie je, gezien hun achtergrond en politieke denkbeelden anders zou verwachten) zijn al gretig ingesprongen op deze nieuwe mogelijkheid om hun boodschap te 'verkopen'. De overige partijen zullen nu wel snel volgen. Er staat ons dus nog het nodige te wachten. Kok en Marijnissen tussen de luiers van Pampers en de spruitjes van Albert Heijn.

Niet minder ergerlijk zijn die politici die zichzelf aanstellen als komiek of artiest en daarvoor allerlei curieuze capriolen uithalen. Namen noemen is overbodig (de foto's en beelden die overal te zien zijn geweest spreken voor zichzelf) en veel woorden hoeven er niet aan vuil gemaakt te worden. Deze vorm van politiekvervuiling past prima in een klimaat waar de aandacht steeds vaker verschuift van de inhoud naar de 'poppetjes'. De achterliggende bedoeling van hen die zich ineens ontpoppen als succesvol saxofonist of prima-donna is natuurlijk om de kiezer te laten zien: kijk eens hoe 'n aardige vent of leuke tante ik ben. Kiezertje, kiezertje in het land, wie is de leukste van het land? De verkiezingen fungeren dan hoogstens nog als een soort politieke mister- of missverkiezing.

En dan de bekende Nederlanders als lijstduwer. Net als Jan en alleman hebben bekende Nederlanders het recht om voor hun mening uit te komen. Daar is niets mis mee en dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een openbare adhesiebetuiging te ondertekenen ten behoeve van een bepaalde partij of door in een vraaggesprek de eigen politieke voorkeur te etaleren. Minder vrijblijvend is het echter om jezelf op de kandidatenlijst van een politieke partij te laten zetten. Gemakshalve ervan uitgaande dat de celebrity het eens is met program en doelstellingen van die partij (enkelen vielen in dat opzicht al direct door de mand), kunnen twee kritische kanttekeningen worden geplaatst.

Om te kunnen beoordelen of een lijstduwer geloofwaardig is of niet is in de eerste plaats diens verleden van belang. In hoeverre heeft de lijstduwer in het verleden blijk gegeven van belangstelling voor politiek-maatschappelijke vraagstukken? Is die aantoonbaar, dan is een plaats op de kandidatenlijst goed te verdedigen. Heel anders is de situatie als de 'goede bekende' nooit eerder betrapt is kunnen worden op een of andere vorm van maatschappelijke betrokkenheid. In dat geval is het lijstduwerschap op z'n minst verdacht, al was het maar omdat de politieke partij die op die manier te werk gaat de schijn wekt kiezers te lokken met een welluidende, populaire naam, en niet met een program.

Die schijn heeft men tegen als de lijstduwer, indien deze gekozen wordt, niet bereid is om de plaats in te nemen. Beseft moet worden dat het nieuwe systeem van voorkeurstemmen het 'risico' om gekozen te worden in de praktijk alleen maar groter heeft gemaakt. Wie zich kandidaat stelt of laat stellen dient bereid te zijn om plaats te nemen in de gemeenteraad, in de Staten of in de Kamer. De partij die gebruikmaakt van een lijstduwer én de lijstduwer zelf moeten daar tevoren helderheid over verschaffen. Zijn die helderheid en bereidheid er niet, dan grenst het lijstduwerschap aan kiezersbedrog, onder welk mooi mom het ook wordt verkocht.

Genoemde verschijnselen van politieke branchevervaging hebben met elkaar gemeen dat ze de politiek vervuilen met elementen die daarin niet thuishoren. Nieuw is die ontwikkeling overigens niet. Al geruime tijd is te zien en te merken dat de aandacht in de politiek steeds vaker en steeds verder verschuift van de inhoud naar de 'poppetjes'. Nieuw is echter wél dat die poppetjes geen politici meer zijn, maar sterren uit de wereld van sport, amusement en showbiz. De veelgehoorde vrees voor 'Amerikaanse toestanden' is inmiddels achterhaald en doet hypocriet aan.

Het wezen van de politiek, dat is het inhoudelijke debat over de gewenste inrichting van de samenleving en het bestuur van de staat, wordt geweld aangedaan. Partijen die eraan meedoen verlagen politiek tot amusement, politici tot entertainers en kiezers tot fans.