Patio's en Moorse lusthoven; Tuinen van Spanje

Het tuinentijdschrift Bloemen en Planten organiseert twee 8-daagse tuinenreizen naar Andalusië op 28 april en 19 mei. Redactieleden van het tijdschrift begeleiden de reis. ƒ 1.495/Bfr 27.190. Vliegreis naar Malaga, van daaruit per bus. Boekingen via De Jong Intra Vakanties Postbus 900, 2980 EB Ridderkerk, 0180-457803 De Jong Intra Vakanties organiseert eveneens 8-daagse vlieg/bus reizen naar de tuinen van Andalusië. Vertrek 14 april, 12 en 26 mei. Prijs ƒ 1.355 excl luchthavenbelasting en entree. Het patiotuinenfestival in Cordoba wordt gehouden van 5-15 mei.

Sommige plaatsen ter wereld herken je onmiddellijk, ook al ben je er nooit van je leven geweest: de Grand Canyon, de Tafelberg, de Chinese Muur. Zo'n zelfde beeld, dat al in je hoofd zit voordat je het hebt gezien, zijn de tuinen van het Alhambra en het Generalife, in Granada, met op de achtergrond de besneeuwde bergtoppen van de Sierra Nevada. Het Alhambra is, na het Prado in Madrid, de drukst bezochte toeristenattractie van Spanje en er zijn dan ook maatregelen genomen om de bezoekersstroom in goede banen te leiden. Er wordt een tijd gestempeld op je toegangsbiljet en je krijgt een half uur de tijd om de beroemdste zalen en binnenplaatsen van dit Moorse paleis te bekijken. In de praktijk valt het mee, omdat er wel bij de ingang, maar niet bij de uitgang wordt gecontroleerd. De tuinen van het Alhambra zijn van een grote eenvoud en bestaan voornamelijk uit vijvers, kanaaltjes en fonteinen. Op mij maakten ze een verpletterende indruk, ondanks langstrekkende horden Amerikanen en Japanners.

In het Generalife, het zomerverblijf van de Moorse koningen, dat op loopafstand van het Alhambra ligt, kun je blijven zolang je wilt, maar dat is een schrale troost voor het feit dat de plantsoenendienst van Granada de tuinen heeft opgevrolijkt met ongezond uitziende rozen en knalrode eenjarige salvia's, waardoor de idylle wreed verstoord wordt. Alsof iemand de Zonnebloemen van Van Gogh verbeterd heeft door er nog een paar blauwe anemonen bij te schilderen.

Sevilla heeft een onbarmhartig klimaat, met temperaturen die in de zomermaanden wekenlang boven de 40˚ kunnen zijn, maar voor eind-mei, waneer de planten onder het stof verdwijnen, is het Parque de Maria Louisa spectaculair. Dadelpalmen zaaien zich tussen de grillige wortels van reusachtige rubberbomen, pergola's kreunen onder het gewicht van bougainville en fonteinen verspreiden een mist van fijne druppels over het blad van bananen en sinaasappelbomen.

De meeste toeristen in Sevilla staan in de rij voor de poort van het Alcazar, het vroegere Moorse paleis. Hier is de architectuur indrukwekkend en de tuin onbenullig. De mooiste tuinen van Sevilla zijn de binnentuinen van het Casa de Pilatos, een laat-15de-eeuws paleis dat de Markies van Tarifa heeft laten bouwen als een kopie van het huis van Pontius Pilatus in Jeruzalem.

De ingang van het Casa de Pilatos ligt in een smal straatje en de meeste toeristen lijken de poort niet te kunnen vinden, want doorgaans is het er doodstil. Sinaasappelbomen staan in Sevilla langs elke straat. In de Patio de los Naranjos - de sinaasappelhof - staan ze in een geometrisch patroon uitgeplant, verbonden door smalle irrigatiekanaaltjes, een buitengewoon geslaagd arrangement.

In Cordoba, een provinciestad, vergeleken bij Sevilla en Granada, is de moskee blijven staan, hoewel de overwinnaars van de Moren het wel nodig vonden om middenin de reusachtige moskee, de Mezquita, een kathedraal te bouwen. Het is helemaal geen lelijke kathedraal, maar het contrast tussen de sobere moskee en de roomse overdaad is gênant. Ook hier is een Patio de los Naranjos. Sevilla is ter gelegenheid van de Wereldtentoonstelling in '92 met verve gerestaureerd, maar Cordoba is hieraan ontsnapt en dit geeft de sinaasappelhof van de Mezquita een extra charme, hoewel het natuurlijk ook leuk zou zijn als er water uit de fonteinen kwam.

In de oude binnenstad van Cordoba zijn de meeste huizen rondom een binnenplaats gebouwd en deze patio's zijn vaak vanaf de straat zichtbaar, soms door een decoratief smeedijzeren hek. In het midden van zo'n patio staat vaak een fontein, die soms ook - wegens geld- of ruimtegebrek - gesuggereerd wordt door een pot met een varen op een sokkel. Die sokkels zijn dikwijls gemaakt van Romeinse zuilen, die in Cordoba bij de tweedehands-bouwmaterialen-handel te koop zijn.

De inwoners van de stad zijn zich terdege bewust van de charme van deze binnentuinen en organiseren ieder jaar een wedstijd om de mooiste patio. Het zenith van de patiotuinkunst, en misschien wel van alle tuinkunst in Andalusië, is te vinden in het Palacio de los Marqueses de Viana (markiezen heb je in Spanje net zo veel als hier groenteboeren), een doolhof van zalen, gangen en veertien binnentuinen.