Japan is verstrikt in corruptie en kartels

Japan is de tweede economie ter wereld. Deste opmerkelijker is de ongekende reeks corruptieschandalen bij de overheid. Zal de voorgenomen deregulering er een eind aan maken?

TOKIO, 12 MAART. De Japanse regering heeft beloofd door deregulering een economie te creëren die free, fair & global zal zijn. Als één ding duidelijk is dankzij de recente schandalen rond de centrale bank en het ministerie van Financiën, dan is dat dat de wijze waarop de economie tot dusver werd gerund nièt aan deze voorwaarden voldeed.

Justitie heeft inmiddels vier ambtenaren van Financiën en een afdelingshoofd van de centrale bank gearresteerd wegens corruptie. De mannen staken geen miljoenen in hun zak, maar lieten zich tracteren op luxe etentjes en rondjes golf. Een enkeling lijkt ook korting te hebben gekregen bij de aanschaf van een appartement. Japanse ambtenaren maken lange dagen en verdienen verhoudingsgewijs niet veel. De geneugten in het leven - bij ambtenaren van Financiën schijnt een club populair te zijn geweest waar de dames geen slipje onder de korte rok droegen - lieten ze verzorgen door hun cliëntèle: de banken. In ruil daarvoor speelden ze vertrouwelijke informatie door of gaven een bedrijf een voorkeursbehandeling.

Dit gedrag is mogelijk omdat Japanse ambtenaren hun land besturen met 'discretionaire' bevoegdheden, zoals de Japannners het zelf noemen. Voor al hun activiteiten moeten banken vergunning krijgen van het ministerie. Banken creëerden zodoende de positie van 'MOF-tan' - de man verantwoordelijk voor het contact met Financiën - die de relatie soepel moest laten verlopen.

Zo is de verdenking tegen een van de gearresteerde ambtenaren van Financiën dat hij zich door het effectenhuis Nomura heeft laten tracteren in ruil voor een exclusieve vergunning voor het bedrijf om een investeringsfonds te beginnen gebaseerd op een index van 300 beursfondsen. Naast de 'MOF-tan' bestaat bij banken tevens de positie van 'BOJ-tan', de man die zich richt op de centrale bank. Etentjes en partijtjes golf waren de smeerolie in deze relaties. Nu blijken deze etentjes opeens gelijk te staan aan omkoopsommen.

In het proces van deregulering dat voorzichtig is ingezet, is het boven water komen van duistere praktijken zodoende niet verrassend. Maar de vraag rijst: worden deze praktijken in de toekomst ook voorkomen?

De regering wil op een aantal gebieden het systeem van vergunningen wijzigen in een systeem van registratie. Een bank is zodoende niet meer afhankelijk van de ondoorzichtige machtsuitoefening van ambtenaren en zodoende verdwijnt een reden voor omkoping.

Een tweede probleem dat echter moet worden aangepakt is openheid. Zo is de praktijk van aanbesteding, zowel bij publieke werken alsook bijvoorbeeld bij de verzorging van de uitgifte van obligaties voor semi-overheidsbedrijven, in Japan omgeven door duisterheid en een bron van corruptie en kartelvorming.

Om de contacten tussen overheid en privé-sector in de financiële sector doorzichtiger te maken kwam juist vandaag voor het eerst een 'financiële contactraad' bijeen van functionarissen van Financiën en de grote banken. Maar een directeur van de Tokio-Mitsubishi Bank zei na afloop dat dit niet wil zeggen dat het instituut 'MOF-tan' van de baan is.

Een ander probleem is het personeelbeleid van de overheid. Er geldt een strikt senioriteitssysteem bij elk ministerie. Maar hoe hoger men komt des te dunner wordt de spoeling. Rond vijftigjarige leeftijd moet dan ook een deel afvallen. Voor deze mensen rest maar alleen semi-overheid of de particuliere sector. Het onderhouden van goede contacten is dus uitermate profijtelijk voor de eigen toekomst van elke ambtenaar en een bron van onzuiver handelen.

Bij buitenlandse analisten is er verbazing over de mate van corruptie bij de overheid, maar aangaande het macro-economisch beleid noemde een analist van ING-Barings de schandalen eerder “uitermate onbelangrijk”.

De arrestatie gisteren en het aangekondigde aftreden van gouverneur Matsushita hebben geen schokgolf teweeggebracht in yen of aandelenkoersen.

Voor de regering rest wel de vraag hoe de bevolking op de doorgaande ontwikkeling van deze schandalen zal reageren. De staat van de economie staat bij de kiezers bovenaan hun prioriteitenlijstje en komende zomer zijn er voor premier Hashimoto belangrijke verkiezingen voor het Hogerhuis. Qua economische groei en werkgelegenheid heeft Hashimoto momenteel aan de kiezers niet veel goeds te melden. Gezien de negatieve uitstraling van de huidige schandalen is het des te annemelijker dat Hashimoto binnenkort met extra stimuleringsmaatregelen komt, waar de Verenigde Staten en de andere industrielanden al zolang op aandringen om Aziatische landen, ook om de Aziatische landen uit hun financiële crisis te helpen.