Barbie: van speelgoed tot verzamelobject; Modepopjes

In menig meisjeskamer heeft ze gelegen: Barbie met haar lange benen en pronte borsten. Aanbeden door meisjes, verguisd door ouders, is de Amerikaanse pop uitgegroeid van speelgoed tot verzamelobject. Een vroege versie van Barbie doet al snel bijna tienduizend gulden onder verzamelaars. Een volwassen passie onder de loep aan de vooravond van een Barbie-verzameldag.

Apetrots was ik als achtjarige op mijn mooie Barbie met haar slanke, lange benen, rode pruilmondje, knalblauwe ogen en pronte borsten. Uren kamde ik het blonde haar, maakte een paardenstaart of stak het op. Haar kleding paste ik aan aan haar bezigheden. Ging ze naar het strand, dan droeg ze een rood badpakje, bij het schaatsen had ze haar zwart/wit geblokte coltrui aan en voor een avondje uit met vriendinnen werd ze in een elegante, roze jurk gehuld.

Ergens in een doos op zolder moeten ze nog liggen, mijn Barbie en Skipper, het kleine zusje van Barbie. Ook al kijk ik niet meer naar ze om, geen haar op mijn hoofd die eraan denkt ze ooit weg te doen. Alleen misschien als een Barbieverzamelaar er veel geld voor over heeft. Want sommige Barbies zijn geld waard. Zo kan de allereerste Barbiepop, de zogenoemde 'Number One', achtduizend gulden opbrengen. Als ze tenminste in perfecte staat verkeert en niet uit de verpakking is gehaald - in verzamelaarstermen NRFB, Never Removed From Box.

De Barbiepop werd in 1959 op de markt gebracht door de speelgoedfabrikant Mattel. Barbie was geïnspireerd op de Duitse Bild-Lilli, een pop met lange benen, paardenstaart, hoge hakken en een korte rok. Zij was het evenbeeld van een pin-upachtige stripfiguur die dagelijks in het Duitse Bildzeitung verscheen. De geestelijke moeder van Barbie, Ruth Handler, mede-eigenaar van Mattel, vernoemde de Amerikaanse versie van deze pop naar haar dochter Barbara. Van de eerste Barbie werden er 35.000 verkocht.

Er is een kleine kans zo'n Number One te vinden op de Barbie in Holland Verzamelaarsdag die 14 maart in Bunnik wordt gehouden. Verzamelaars van zowel oude als nieuwe Barbies kunnen op deze dag poppen ruilen, kopen en verkopen. Organisator is Ger van Kempen, zelf al jarenlang verwoed verzamelaar van Barbies.

Marjolijn de Muynck van Past Joyce, een winkel in nostalgisch speelgoed in Haarlem, verzamelt net als Ger van Kempen alleen oude Barbies. Haar streven is om alle Barbies die tot en met 1969 zijn uitgebracht in perfecte staat, mèt de originele kleding bij elkaar te krijgen. “Ik ben op zoek naar rariteiten en topstukken. Omdat die veel geld kosten, probeer ik te ruilen op beurzen en met kennissen in Japan en de VS.” Als kind wilde ze, net als haar vriendinnetjes, met Barbie spelen. Haar ouders vonden Barbie echter te ordinair en ze kreeg Barbies bravere buurmeisje Midge, die er met haar bolle wangen en zomersproeten meisjesachtiger en dus onschuldiger uitzag. De Muynck: “Toen ik achttien jaar geleden op de zwarte markt in Beverwijk een doos met Barbies en kleertjes tegenkwam, kon ik eindelijk krijgen wat ik altijd had willen hebben: èchte Barbies. Ik kocht de hele doos. Zo ben ik mijn verzameling begonnen.”

Barbie was de eerste pop met een volwassen uiterlijk en een op maat gemaakte garderobe. Bijpassende hoedjes en schoenen, tassen en handschoenen en een oneindige hoeveelheid accessoires - zonnebrillen, pick-up, tennisracket, sieraden, een auto - completeerden Barbies wereld. De kleding, de accessoires en ook Barbie volgden de mode. Haar nette paardenstaart en jurk met wijde rok uit de jaren zestig veranderden begin jaren zeventig in lang stijl haar en een flower-power broekpak. Ook de maatschappelijke ontwikkelingen gingen niet aan Barbie voorbij. De eerste zwarte pop in 1965 flopte omdat ze 'blanke' gelaatstrekken had, maar drie jaar later had de zwarte Christie, het evenbeeld van de zwarte actrice Diahann Carroll uit de populaire tv-serie Julia, wel succes.

Al sinds haar verschijnen in 1959 spreekt Barbie, gehaat en geliefd, tot de verbeelding. In de jaren zestig vonden veel moeders de pop met haar vrouwelijke, volwassen vormen te seksueel expliciet voor hun dochters. En in de jaren zeventig werd Barbie ervan beschuldigd meisjes een vals en vooral onbereikbaar uiterlijk voor te spiegelen. Pas dit jaar komt Mattel aan de al in de jaren '70 geuite kritiek over het onrealistische uiterlijk van Barbie tegemoet. De nieuwe Barbie met de naam 'Really rad' heeft smallere heupen, een bredere taille en kleinere borsten. Voor de meeste meisjes was Barbie echter gewoon een mooie mannequin-pop. Via de pop konden zij dromen van een toekomst als mannequin of stewardess. Barbie nam je mee met vakantie in haar speedboot. En eigenlijk was het niet Barbie, maar jij die trouwde in een witte satijnen jurk, handschoenen en kousen met jarretels.

Menig mode-ontwerper en kunstenaar heeft zich door Barbie laten inspireren. Zo ontwierpen voor Barbies 25-jarig en 35-jarig jubileum grootheden als Saint-Laurent, Dior, Balmain, Frans Molenaar en Wolfgang Joop (Joop!) kleding voor haar. Bekende kappers als Vidal Sassoon en de Parijse Alexandre creëerden kapsels voor Barbie. Andere ontwerpers maakten voor Mattel exclusieve versies van Barbie. De Japanse artiest T.J. herschiep het uiterlijk van een aantal replica's van de eerste Barbies. Hij gaf haar niet alleen een nieuwe garderobe, maar veranderde ook haar en make-up. Hetzelfde deed de Amerikaanse ontwerper Bob Mackie, die een collectie Barbies met namen als Empress Bridge, Neptune, Moon Goddess en Goddess of the Sun maakte. De Neptune heeft een verzamelwaarde van ongeveer 1500 gulden, en de Moon Goddess 'doet' ongeveer 480 gulden.

In Poppenhuis Kathy, gevestigd in een boerderij in Zeeland, staan, veilig achter glas, de Empress Bridge en de Moon Goddess te pronken naast een Marilyn Monroe-pop en een Barbie in een Diorpakje uit de jaren '50. Eigenaresse is Corrie Bosschart. Haar verzameling, bestaande uit vijfduizend stuks, bevat bijna alle poppen die Mattel speciaal voor verzamelaars maakt.

Met de introductie van de Holiday Barbie in 1988 begon Mattel met de verkoop van poppen voor verzamelaars: duurdere poppen niet bedoeld om mee te spelen, maar om in de kast te zetten. Er zijn porseleinen Barbies zoals de Golden Jubilee, die een verzamelwaarde heeft van bijna 1600 gulden, Barbie als prinses Sissi of My Fair Lady, een Star Trek Barbie en Barbie als Snowprincess (verzamelwaarde ƒ 260). De mannelijke pop, Ken, bestaat onder meer in Elvis-vorm en als Tin Man uit de film The Wizard of Oz. Jaarlijks brengt Mattel een serie van deze 'Collector Dolls' in beperkte oplage op de markt.

Ook bij de Collector Dolls speelt Mattel in op trends en maatschappelijke gebeurtenissen. Er is een reeks popartiesten met Madonna, Cindy Lauper en Prince en een Cruelle de Ville-Barbie naar aanleiding van de film 101 Dalmatiërs. In 1992 waren er in de serie legerpoppen 'Stars and Stripes' een zwarte en witte Desert Storm Barbie en Desert Storm Ken. Maar Barbie in een rolstoel bestaat ook.

Dat het verzamelen van Barbie-poppen populair is, blijkt ook uit de introductie van een vergelijkbare modepop, de Gene Doll, in 1995. Kunstenaar Mel Odom, die onder meer als illustrator werkte voor Playboy en The New York Times, bedacht haar en noemde haar Gene Marshall. Ze is iets langer dan Barbie en haar uiterlijk en kleding zijn geïnspireerd op de filmsterren uit de jaren '40 en '50. Deze modepop is in Nederland nog nauwelijks bekend, maar heeft in de VS al een groot aantal fans, ondanks haar platte gezicht, saaie naam en overdreven kleding. Geef mij Barbie maar!

INFORMATIE

Verzamelen

Barbie in Holland Verzamelaarsdag, 14 mrt 11u, Postiljon Hotel Utrecht-Bunnik. Toegang ƒ 10, kinderen 5-12 jr ƒ 5, kinderen tot 5 jr gratis. Abonnees van het verzamelaarsblad Barbie's Magazine hebben vanaf 9u30 toegang. Inl 030-2894596 (na 19u).

Internationale Verzameldagen, 4 en 5 apr 10-18u, Jaarbeurs Utrecht. Internet

Barbie in Holland op internet: http://www.tip.nl/users/barbie.in.holland Adressen

Atelier Kathy, Vlissingsestraat 24, Koudekerke. Di t/m za 10-17u. tel 0118-551288.

Past Joyce, Marjolijn de Muynck, Langeveerstraat 32, Haarlem. Alleen verkoop op afspraak. Tel 023-5327384.

Paul's Toys & Gift Shop, Brouwersdijk 60, Dordrecht. Ma t/m vr 9-18u, za 9-17u. Tel 078-6138913.

Happy Days, Weissenbruchstraat 6, Amsterdam. Do t/m za 11-16u, do ook 19-21u, en op afspraak. Tel 020-6698920.

Bennies Fifties, Namensestraat 73, Scheveningen. Ma t/m vr 10-18u, za/zo 11-18u. Tel 070-3585810/ 3061532.

TCB (Taking Care of Barbie), Almere-Haven.

Sonja's Dreamdolls, Leimuiderdijk 477 a, Weteringbrug. Tel 071-3317805 (na 18u en za/zo)

Literatuur

Barbie Magazine, Utrecht. Abonnement voor Nederland ƒ 42,50 per jaar. Tel 030-2894596, fax 030-2802110, e-mail barbie.in.holland@tip.nl

Barbie Bazaar, Amerikaans Tijdschrift, verkrijgbaar bij Bruna.

M.G. Lord, Forever Barbie. The unauthorized biography of a real doll. Uitg William Morrow 1994, ca ƒ 45. ISBN 0 688 122 96 5