Via de Wolkersweg naar het Makpad

Dankzij het 'culturele poldermodel' gaat het goed met het Nederlandse boek. En dus werd er gisteren gefeest tijdens het boekenbal, de traditionele opening van de Boekenweek

AMSTERDAM, 11 MAART. De voorpagina's halen, dat was het streven van de organisatoren van 'Hartje Boek & Bal'. En Arnon Grunberg, de schrijver van het boekenweekgeschenk 1998, wilde hen daarbij met alle liefde helpen. Maar toen klokslag middernacht de Boekenweek officieel werd geopend, kwam de 27-jarige auteur van De heilige Antonio niet, zoals gepland, in een mandje vanuit de nok van de Amsterdamse Stadsschouwburg naar beneden. De brandweer had de stunt te elfder ure verboden. Grunberg bleef niets anders over dan een bescheiden opkomst met een slecht functionerend klapperpistool, dat kennelijk niet onder de preventie viel. Nadat het Veens Brulkoor onder meer het Wilhelmus en 'Zeg ken jij de mosselman' in een geschreeuwde versie had gebracht, gaf hij in zijn jas van grasgroen Mongools lamsbont het startschot voor de 63ste Boekenweek.

Gedoogde halsbrekende toeren waren er wel eerder, bij Waardenberg en De Jong, de ras-Rotterdammers die het traditionele theaterprogramma aan het begin van het boekenbal verzorgden. Ze begonnen handenwrijvend en met een frisgemimede fellatio ('Zo, de kop is er af'), en brachten daarna de zaal tot ooh's en ah's met een woordenloze sketch op een omhooggetakelde balk en een kunstige Jean-Jacques Cousteau-imitatie. Hoogtepunt was hun nabootsing van een storm op zee, compleet met gierende giek en spectaculaire stagedive. De reddingsboei die door een van de heren de zee van toeschouwers werd ingeslingerd, landde feilloos op het hoofd van Harry Mulisch, die als een baken precies midden in de zaal zat.

Met het thema van de Boekenweek, 'Panorama Nederland - Stad en land in proza en poëzie' had het allemaal weinig te maken. Maar dat gaf niet, want de versiering van de Stadsschouwburg, dit jaar verzorgd door de Hogeschool Arnhem/Nijmegen, was heel wat ondubbelzinniger. De wandelgangen hadden moderne-schrijversnamen gekregen, zodat men via de Wolkersweg en de Hella Haasselaan naar de N.Z. Grunbergwal en het Makpad kon lopen. Op de lambrizering stonden sokkeltjes met boerderijfiguren en gedichten van dierenliefhebbers als K. Schippers en Willem Wilmink. Hier en daar liepen bloemenmeisjes, terwijl koren in klederdracht vissersliederen en Jordanese smartlappen ten gehore brachten. En in 'Disco Polderpop' was zelfs gezorgd voor de geur Nederwiet.

Dat ook boeken een succesproduct zijn, onderstreepte Pieter de Jong, voorzitter van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek, in zijn toespraakje voorafgaand aan het optreden van Waardenberg en de De Jong. Het boekenweekgeschenk is in een recordoplage van 701.000 exemplaren gedrukt, en de omzet van boeken steeg vorig jaar met 9 procent. Volgens De Jong (van de CPNB) was dat te danken aan het 'culturele poldermodel', gebaseerd op 'collectieve acties' en 'grote bedragen'. Voor dit jaar is er een budget zes miljoen gulden.

En dus werd er gefeest, door bijna iedereen die de afgelopen tijd in het literaire nieuws kwam. Anton Korteweg van het Letterkundig Museum praatte met Mieke Vestdijk en herhaalde zijn standpunt dat hij geen 3,5 miljoen kon betalen voor de manuscripten van haar echtgenoot. Maarten Asscher, vertrekkend directeur van uitgeverij Meulenhoff, stond in dezelfde gang als Peter van Gorsel, die een paar weken geleden door hem op staande voet als commercieel directeur is ontslagen (Van Gorsel: “Ik ga een eigen bedrijf oprichten, met veel rock 'n' roll tussen de literatuur; verder geen commentaar zolang de advocaten praten”). Michael Zeeman, die vorige week in de Volkskrant suggereerde dat Geert Mak in het boekenweekessay Het ontsnapte land iets te letterlijk een van zijn bronnen had overgeschreven, zwakte de suggestie van plagiaat af tot 'ideeënarmoe'.

En dan was er Arjan Peters, de literatuurcriticus van de Volkskrant die van zijn hoofdredacteur enige tijd geen kritieken mag schrijven, omdat hij in een reclameblaadje van het Literair Produktiefonds veel positiever oordeelde over bepaalde boeken dan in zijn eigen krant. Op vrijdag 17 april maakt hij zijn rentree, eerder dan door zijn hoofdredacteur was gesuggereerd. Peters: ,Als ze iedereen een schrijfverbod opleggen die dit soort dingen heeft gedaan, dan kunnen ze de hele Nederlandse literaire kritiek wel opdoeken.''

Joost Zwagerman, die Peters' 'dubbele agenda' in Vrij Nederland aan het licht had gebracht, was er gisteravond niet. Maar hij was niet de ster die het felst schitterde door afwezigheid. Die eer was weggelegd voor Connie Palmen. De schrijfster van I.M., het boek over Ischa Meijer dat nu beter verkoopt dan de methode Montignac, was na een ander feestje van haar fiets gevallen en kon niet komen. Zij hoefde dus niet te zien hoe het naar haar genoemde straatnaambordje, net als de andere versieringen, al ruim voor twaalven door de vertrekkende bezoekers werd meegenomen.