Ruzie over toekenning Israel-prijs aan Amos Oz

TEL AVIV, 11 MAART. In Israel is een dispuut uitgebroken over de toekenning van de Israel-prijs voor literatuur aan de bekende schrijver Amos Oz. De ruzie betreft niet zijn literaire gaven maar zijn “vuilspuiterij” tegen de ideologen en uitvoerders van de nederzettingenpolitiek, die hem volgens nationalistische scherpslijpers diskwalificeert voor deze hoge eer.

De Nationale Religieuze Partij (NRP), lid van de regeringscoalitie, eist van de ook buiten Israel gevierde schrijver Oz verontschuldigingen voor een rede die hij in 1989 voor een gehoor van de Vrede Nu-beweging hield. Als hij weigert - en dat doet hij - zal een NRP-parlementariër het Hooggerechtshof vragen de toekenning van de prijs aan Amos Oz te verbieden. Zvi Hendel, de parlementariër in kwestie, kan niet begrijpen waarom Oz de prijs wel krijgt en de journalist Shmuel Schnitzer er vorig jaar van moest afzien wegens een artikel dat ophitste tegen de Falasmurah (Ethiopische joden die tot het christendom zijn overgegaan en naar Israel komen).

In de omstreden rede waarschuwde de schrijver voor de vernietiging die Gush-Emoniem (blok der getrouwen) over Israel zal brengen. Gush Emoniem heeft na 1973 een beslissende rol gespeeld in de kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever. Oz vuurde in zijn rede zijn scherpste pijlen af op rabbijn Meir Kahane en rabbijn Moshe Levinger uit Hebron. “Als Israel nu niet wakker wordt en deze botte, wrede, messiaanse sekte, die alles dreigt te verwoesten wat ons dierbaar en heilig is, een halt toeroept, is de dag niet ver weg dat wij niet verder kunnen.”

Oz maakte geen wezenlijk onderscheid tussen de rabbijnen Kahane en Levinger en Gush-Emoniem. Volgens hem dreigen dezen de democratie te vernietigen en te vervangen door “woeste en wilde verheerlijking van bloedvergieten”. De kolonisten omschreef hij als “groepen gewapende gangsters die er op uit trekken om Arabieren te vermoorden en soms ook een jood die er tot zijn ongeluk als een Arabier uitziet”.

Amos Oz voorzag in zijn rede ook de moord op een Israelische premier door iemand uit het fanatieke religieus-nationalistische kamp. “Wie nu een kogel bestemd voor u, meneer Shamir en meneer Rabin, in zijn magazijn doet heeft uit uw mond bij voorbaat te horen gekregen dat de moord op u een uitdrukking is van het recht in eigen handen nemen. Ook u meneer Shamir en u meneer Rabin en u, opperrabbijnen, zijn niet immuun voor de kogels van de moordenaars”, zei Oz. Zes jaar later werd premier Yitzhak Rabin uit naam van de ondeelbaarheid van Erets-Israel, het land van Israel, door de religieuze nationalist Yigal Amir in Tel Aviv vermoord.

De woordkeus en de bevuiling van de goede naam van Gush-Emoniem diskwalificeren Oz volgens Zvi Hendel voor de hoogste Israelische literatuurprijs.

    • Salomon Bouman