Moderne Hindoes

Ach, India. Alleen al de foto in de Volkskrant van afgelopen donderdag, waarop aanhangsters van de hindoe-nationalistische BJP in New Delhi de verkiezingsoverwinning vieren. Vijf stralende meiden, rond de twintig denk ik, staand in een open jeep, gekleed in salwaars, de hand geheven met het vredesteken, toevallig ook het teken van de BJP.

Een van de vrouwen heeft een militaire pet op, of iets dat padvinders dragen, wat een mal effect geeft met de stip op het voorhoofd en de traditionele armbanden. Noem het Indiase tegenstrijdigheid.

Normaal vind ik het juist de charme van het land. Toen ik er voor het eerst kwam, eind jaren zeventig, was alcohol in Bombay ten strengste verboden. Maar op elke straathoek kon je bij de betelbladverkoper Afghaanse hasj halen, waardoor al die sloppenbewoners zich 's avonds om tien uur volkomen stoned te ruste legden.

Indira Gandhi's 'noodtoestand' was nog van kracht. Mannen werden van straat gehaald en onverhoeds gesteriliseerd. In bussen en treinen werd reclame gemaakt door abortusklinieken - 'schone lakens gegarandeerd', 'een radio cadeau bij de tweede abortus in een jaar'. Onderkomens van 'pavement dwellers' werden weggebulldozerd, intellectuelen en andere opponenten gearresteerd, kranten gecensureerd, stakingen hardhandig gebroken en buitenlandse producten of ideeën geweerd.

Het was een naar en in zichzelf gekeerd land, in die tijd, waar weinig te lachen viel. Dat is veranderd. Zoon Rajiv Gandhi gooide het quasi-socialistische model overboord, stelde de grenzen open, verwelkomde buitenlandse ondernemingen en liet de markt zijn werk doen. Het resultaat is dat alleen al in New Delhi het aantal auto's met tienduizend toeneemt - per maand! Toen ik in 1980 door de straten van Bombay liep wilden ze mijn jeansbroek ruilen tegen vijf lokale pantalons. Nu lachen ze me uit omdat mijn portable-computer een verouderd model is.

De vrolijkheid is terug, net als de anarchie. Groot bord met 'Verboden te Roken', waaronder keurig geklede man doodgemoedereerd sigaretje opsteekt. Jongedame op scooter houdt verkeer op en merkt niets van geroep van omstanders, vanwege walkman. In films mag niet worden gekust, maar filmster Madhurie Dixit weet zelfs in de traditioneelste klederdracht stootbewegingen met de heupen te maken waar Michael Jackson jaloers op zou zijn. Er zijn dancings, Amerikaanse televisiezenders, fastfood-restaurants. Er kan weer worden gereisd en alles is te koop.

Tot zover het goede nieuws. Het kwade zien we op de foto van de stralende meiden van de BJP. Deze hindoepartij was de aanstichter van het drama in Ayodhia in 1992, waar een moskee met de grond gelijk werd gemaakt, omdat die had gestaan op de geboorteplaats van de god Rama. Het was het startschot voor pogroms in de steden, lynchpartijen en verkrachtingen. Godsdiensttwisten hadden zich wel meer voorgedaan, sinds de 'partition', waardoor Pakistan ontstond en honderd miljoen moslims per ongeluk in het oude India achterbleven. Nu was er een ding dat opviel: de koelbloedigheid.

De vroegere rellen waren spontaan, chaotisch en hysterisch, maar dit keer was er een mate van berekening, organisatie en efficiëntie die men in India niet voor mogelijk had gehouden. De moordenaars verschenen in vervoermiddelen van de overheid en beschikten over lijsten van de burgerlijke stand waarop stond aangegeven op welke adressen de moslims woonden. Wijken werden soms eerst door de politie afgezet, waarna de brandstichters en verkrachters erop los werden gelaten. De leiders van de slachtpartij beschikten over portofoons en andere snufjes, waarmee de tragedie nauwkeurig werd geregisseerd.

De BJP had zich aan India gepresenteerd en duidelijk gemaakt dat ze beschikte over de medewerking van gangsters, ambtenaren en politieagenten, maar ook van onderwijzers, filmers en journalisten die bereid waren de terreur tegen moslims goed te praten.

Het enige wat de fundamentalistische beweging ontbeerde was een leer, een eigen, goed vertelbare, eenduidige ideologie met aantoonbare vijanden en begrijpelijke regels. Die hadden ze toch, in de vorm van het hindoeïsme? Helaas: als er een levensbeschouwing bestaat die principieel anarchistisch en multi-interpretabel is, is het het hindoeïsme. Het is niet zozeer tolerant, alswel gulzig: al wat spiritueel bedoeld is kan erin worden ondergebracht. Het annexeert elke godsdienst, het slurpt elke belijdenis op, lijft iedere profeet of heilige in. Een Hindoe die bidt voor een altaar met daarop een krishna-beeldje, een christuskruis en een koran is de gewoonste zaak van de wereld. Hindoes hebben een spirituele lust, een religieuze honger, alsook een pragmatische neiging tot risicospreiding.

Daar probeert de BJP verandering in te brengen. Omdat het vierduizend jaar oude 'hindoeïsme' onbruikbaar bleek werd in tien jaar tijd een nieuwe uitgevonden: 'hindutva'. Een masculiene en agressieve leer met de God Rama als alleenheerser, de ramayana als heilige boek, het land India als heilige grond en een overzichtelijk aantal geboden en verboden. Moslims zijn de aartsvijanden en Hindoes, preciezer: mannelijke Hindoes de uitverkorenen. Vrouwen moeten hun mannen eren en dienen en zichzelf beschouwen als zorgende en moederende koeien.

En dan zien we de jonge meiden op de foto hartelijk zwaaien vanwege de overwinning van de BJP. Zijn ze nou gek, dom, ongeïnformeerd of alle drie? Ik ben bang dat het anders ligt. Want behalve veel maatschappelijk onheil verschaft de BJP ook een persoonlijke identiteit. In moderne tijden van onzekerheid, van confrontatie met vreemde omgangsvormen en nieuwe geneugten, van MTV, verstedelijking en individualisme, is het niet onhandig om te weten wie je bent en waar je voor staat.

Het zijn, zoals ik zei, moderne behoeften, die ik ook tegenkom bij Hindoestanen in Nederland. Mensen die ik goed dacht te kennen en van wie ik vond dat ze verdraagzaam, lankmoedig en meelevend waren, blijken de BJP sympathiek te vinden omdat het een 'hindoepartij' is. Het Hindoe-zijn is niet langer vanzelfsprekend, onbespreekbaar en in de dagelijkse omgang dus niet ter zake doende, maar juist iets om trots op te zijn, om voor te vechten, om je mee te onderscheiden.

Het absorptievermogen van het hindoeïsme wordt veronachtzaamd en mijn mede-Hindoestanen vinden het ineens nodig om aan buitenstaanders uit te kunnen leggen wat hun levensvisie inhoudt, met behulp van één verhaal, één boek, één God, één vijand - en dat die, althans in Nederland, niet de moslim is, hindert hen niet.

Moderne mensen kunnen niet zonder een vastomlijnde identiteit. Ze willen aan anderen laten zien dat ze ergens voor gekozen hebben en hun keus moeten ze duidelijk kunnen maken, liefst in een tiental geboden en een simpel teken met de hand, zoals die BJP-meiden op de foto. Het zijn moderne meiden, moderne Hindoes, en die zijn tamelijk onuitstaanbaar.