LEONIE RYSANEK 1926-1998; Gevierd in de Met

AMSTERDAM, 9 MAART. De Oostenrijkse sopraan Leonie Rysanek, die gisteren op 71-jarige leeftijd overleed, was niet alleen een van de belangrijkste sopranen van haar generatie, maar was met haar intense zingen en haar enorme dramatiek ook een van de markantste zangeressen van deze eeuw.

Niettemin was de Weense Staatsopera, waaraan ze was verbonden van 1955 tot 1991, vijf jaar later niet meer geïnteresseerd in een groots afscheid, zoals ze wel kreeg in New York en Hamburg. In New York organiseerde James Levine voor haar een nieuwe productie van Tsjaikovski's Pique Dame, waarin ze de oude gravin zong. In Salzburg zong ze in 1996 als Klytämnestra haar laatste drie optredens in een nieuwe productie van Strauss' Elektra.

Leonie Rysanek trad in 47 jaar meer dan 2100 keer op in operavoorstellingen, oratoria en liedrecitals. Glansrollen zong ze onder andere in Die Frau ohne Schatten, Die Walküre, Aida, Tosca, Otello, Elektra en Medea. Zó lang en omvangrijk was haar carrière dat Rysanek alleen al in Elektra drie rollen heeft vertolkt. Gedurende drieëndertig jaar zong ze 350 keer de hoge sopraanrol van Chrysothemis, waarin Rysanek fameus was. Ook zelf meende ze daaruit meer te hebben gehaald dan er in zit. De titelrol van Elektra vertolkte Rysanek één keer (in 1982 in een indrukwekkende filmversie van regisseur Götz Friedrich) en sinds 1989 zong ze Klytämnestra, waarmee ze in het expressieve mezzo-vak was terechtgekomen.

Leopoldine Rysanek werd op 14 november 1926 in Wenen geboren als dochter van een Tsjechische steenhouwer. Met een speciale beurs voor begaafde zangers volgde de sopraan een opleiding aan het Weense conservatorium. In 1949 debuteerde ze in Innsbruck. Haar doorbraak kwam bij het eerste naoorlogse festival in Bayreuth in 1951, waar ze met enorm succes in Wagners Die Walküre de rol van Sieglinde zong. Toen Rysanek daar in 1959 terugkeerde voor Der fliegende Holländer, zag ze er bij een repetitie in stretch-broek en een sweater uit als Marilyn Monroe en herkende Wieland Wagner haar niet. “Dat slonzige kreng van Rysanek is weer te laat', zei hij. “Dat slonzige kreng is hier, Herr Wagner”, zei Rysanek.

Haar grootste publieke triomfen beleefde Leonie Rysanek in de Metropolitan Opera in New York. In 1959 debuteerde ze daar als Lady Macbeth in Verdi's Macbeth. Tot 1973 bleef ze verbonden aan de Met, ze zong er 298 keer. Bij haar afscheid kreeg ze een twintig minuten durende ovatie en zong het publiek 'Lay-O-Nee'. Tijdens een van de 32 keer dat ze in de Met in Wagners Der fliegende Holländer de rol van Senta zong, bleef het publiek de hele pauze lang applaudisseren voor Leonie Rysanek.