Zwaluwpaard

Welke idioot zit er nu met zijn handen aan de stukken, dacht ik toen ik in de partij Topalov-Shirov een volstrekt ongeloofwaardige zet op het scherm zag komen. Op een van de Internetschaakclubs keek ik naar de partijen van Linares. Als je niet goed oplet kan het gebeuren dat je niet naar die partijen zelf kijkt, maar naar de gedachtekronkels van andere clubleden die de partijen onderzoeken en de stukken bewegen.

Ik dacht dat ik nu naar een bijzonder zwak clublid zat te kijken dat nauwelijks de regels kende, maar dat was niet zo. De idioot was ik, de zet was wel degelijk door Shirov zelf gespeeld en het was bij nader inzien een prachtzet. Echt iets voor Shirov.

Giraf onder de dichters, boor en stoot de telescoop van jouw aandachtig hoofd de hemel in. De dichtregels van J. B. Charles gaan over Achterberg, maar ik denk er vaak aan bij Shirov, die de giraf onder de schakers is door zijn naam en zijn lengte. Wij houden van Shirov, die in iedere partij naar de sterren grijpt in wonderlijke avonturen. In Linares stond hij na tien ronden alleen bovenaan. Zijn Spaanse landgenoten zijn hem al naar het wereldkampioenschap aan het praten.

In Vrij Nederland schreef Dirk Jan ten Geuzendam dat Anand besloten heeft om de match tegen Kramnik, die een uitdager van Kasparov moest opleveren, niet te spelen. In het contract van het laatste FIDE-kampioenschap stond dat de spelers die de kwartfinales haalden, zich verplichtten om niet in een ander wereldkampioenschap te spelen. Kasparov zegt dat het contract niet rechtsgeldig is en misschien heeft hij gelijk, maar ook zonder een rechtsgeldig contract kan de FIDE overtreders het leven zuur maken en Anand heeft er geen zin in.

Als Shirov nu het toernooi in Linares wint, zou hij dan niet de aangewezen man zijn om de match met Kramnik te spelen? Een beetje willekeurig zou het wel zijn, want Shirov is nu nog maar achtste op de wereldranglijst. Maar een mooie match zou Kramnik-Shirov zeker worden.

Het toernooi zakte in na de derde ronde. Toen waren er zeven van de negen partijen beslist en organisator Rentero wreef in zijn handen. In de volgende vijftien partijen kwamen er slechts twee besliste partijen bij, daarna knapte het toernooi weer een beetje op met drie besliste partijen van de zes.

Kasparov deelde in de malaise. Behalve de winstpartij tegen Anand in het begin speelde hij alleen maar remises (de partij van gisteren is nog niet verwerkt in dit verslag). Hij heeft griep, al vanaf de eerste ronde. “Wees blij dat ik zo matig speel, dat maakt het toernooi tenminste spannend”, zei hij tegen een journalist. Als de kat griep heeft dansen de muizen. Het mooist danst Shirov. Van de twaalf besliste partijen waren er zes van hem. Er wordt wel gezegd dat hij kalmer moet worden om echt de top te bereiken, maar de dichter zong: verkies de kwasi-edele en volmaakt beschaafd/ grazende kudde humanisten achter 't hek/ van rijm niet en caesuur, schema en maat,/ maar blijf ons die je was en word geen parkenhert,/ verkies te zijn het niet te temmen zwaluwpaard, blijf die je bent onder de dieren van het vers.

Wit Topalov-zwart Shirov. Hier kwam de zet die mij zo verblufte: 47...Lf5-h3! Daar zou iedereen van opkijken, maar achteraf is altijd alles duidelijk. Om het eindspel te begrijpen, moet je bedenken dat zwart hier onder normale omstandigheden het eindspel met ongelijke lopers niet kan winnen, zelfs niet met twee pionnen meer. Bijvoorbeeld: 47...Lb1 48. Kf2 Kf5 49. Ke3 Kg4 (naar de damevleugel lopen heeft helemaal geen zin, want daar zal zwart niet verder komen, omdat zijn koning te weinig ruimte heeft) 50. Lxf6. Dan wint zwart de g-pion, hij staat dan twee pionnen voor, maar hij kan niet meer bereiken dan het eindspel van d- en g-pion (door zijn a-pion weg te geven voor wits h-pion), wat echter remise is. Zwarts enige kans is dus om snel met zijn koning naar binnen te lopen. 48. g2xh3 48. Kf2 Kf5 maakt geen verschil. 48...Ke6-f5 49. Kg1-f2 Kf5-e4 50. Lc3xf6 Dit kost tijd, maar wit heeft deze pion nodig. 50...d5-d4 Wat is het schaakspel toch mooi. Twee pionnen meer wint niet, een loper achter voor slechts één pion wint wel. 51. Lf6-e7 Ke4-d3 52. Le7-c5 Kd3-c4 53. Lc5-e7 Kc4-b3 Wit gaf op. Er volgt Kc2 en d3 en een van de zwarte pionnen loopt naar dame.

De firma Chessbase, handelaars in databanken, schreef een prijsvraag uit die verband houdt met het toernooi in Linares. Op de Internetpagina's van Chessbase is een rubriek van Anand, die blijkbaar ook tijdens zijn toernooi nog tijd heeft voor aardigheidjes. Hij schrijft dat in Linares tijdens de eerste ronde zijn blik gevangen werd door de volgende stelling:

Dit is uit Kramnik-Ivantsjoek. De voorafgaande zetten waren 1. Pg1-f3 Pb8-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. Lc1-f4 Lc8-g4 4. e2-e3 e7-e6 5. c2-c4 Lf8-b4+ 6. Pb1-c3 Pg8-f6 7. Ta1-c1 0-0 8. h2-h3 Lg4xf3 9. Dd1xf3 Dd8-e7 10. Lf4-g5 Lb4xc3+ 11. Tc1xc3 De7-b4 12. Lg5xf6 Db4xb2 Wit speelde 13. Tc3-b3 en de partij werd later remise. Maar wat als wit hier 13. Dg3 had gespeeld? Na 13...Dxc3+ 14. Kd1 g6 15. Dg5 dreigt wit snel mat te geven. Anand onderzoekt verschillende mogelijkheden voor zwart. Eerst een paar slechte:

A) 15...Db2 16. Ld3 Dc3 17. Ke2 dxc4 18. Le4 Da5 19. d5

B) 15...Pb4 16. g4! (Niet 16. Dh6 Dc2+ 17. Ke1 Dc1+ 18. Ke2 Dc2+ 19. Kf3 Df5+) Pd3 (of 16...Da1+ 17. Ke2 Pd3 18. Kf3! De1 19. Th2!! en na 16...Pc2, wat door Kramnik werd voorgesteld, geeft Anand 17. Ke2!? De uitroeptekens en vraagtekens neem ik met de ogen dicht van Anand over.) 17. Lxd3 Dxd3+ 18. Ke1 en wit geeft mat in acht.

Deze varianten verliezen voor zwart. Beter is

C) 15...Da1+ (naar mijn bescheiden mening geforceerd, aldus Anand) 16. Ke2 Db1 17. g4! De4 Kd2 en nu

C1) 18...Df3 19. Le2 h6 20. Dh4 of ook 20. Lxf3 hxg5 h4

C2) 18...Pxd4! 19. exd4 e5! 20. De3 Db1 (na 20...Dxe3 21. fxe3 exd4 22. exd4 dxc4 23. Lxc4 staat wit beter) en hoe het nu staat, na 20...Db1, laat Anand in het midden.

Anand keek er naar met zijn computer (dat bleek al uit dat nauwkeurige 'mat in acht' maar had natuurlijk geen tijd om het grondig te doen. Hij daagt computergebruikers uit om de analyse van hun schaakcomputer in te zenden. Zo hoort het natuurlijk als je voor Chessbase werkt, maar het eigen hoofd gebruiken is waarschijnlijk niet verboden. Inzendingen per e-mail aan frederic@chessbase.com in PGN- CBF- of CBV-formaat. De prijs voor de beste analyse is een gesigneerd exemplaar van het boek Vishy Anand: My Best games of Chess, wat ook ongesigneerd een prachtig boek is.