Overzicht beste dertigers uit Nederland

Tentoonstelling: NL. met o.a. Tiong Ang, Karin Arink, Erzsébet Baerveldt, Rineke Dijkstra, Job Koelewijn, Mark Manders, Marc Mulders, Marijke van Warmerdam. Van Abbemuseum, Vonderweg 1, Eindhoven. T/m 12 april.

De tentoonstelling NL in het Van Abbemuseum is als een populaire verzamelplaat, zoals Alle 13 Goed!. In plaats van de gebruikelijke blonde schone, zou de voorkant van de catalogus moeten worden gesierd door het schaap in de film van Jeroen Eisinga. In Arm schaap zien we een schaap op zijn rug in een weiland liggen - en dat is alles. Op de achtergrond is een spoordijkje en het schaap ligt daar maar, hulpeloos op zijn rug. Hij is niet in staat zich om te draaien, doet daar zelfs geen pogingen toe: hij trilt wat met zijn poten en geeft rukjes met zijn kop - een hartverscheurend beeld is het, dat in al zijn eenvoud een baaierd van associaties oproept: van schildpadden, van offerschapen en van diepe machteloosheid in het algemeen. Slechts eenmaal wordt het leed onderbroken, dan dendert er een trein voorbij.

Hoewel het vermoedelijk niet de bedoeling van de samenstellers was, is NL vooral een parade van succesvolle kunstenaars. Sterker nog, alle Nederlandse 'dertigers' die de afgelopen jaren doorbraken in het buitenland zijn aanwezig: Atelier van Lieshout, Rineke Dijkstra, Marijke van Warmerdam en (in mindere mate) Aernout Mik, Mark Manders, Marc Mulders en Suchan Kinoshita. De enige die eigenlijk ontbreekt is Inez van Lamsweerde, maar die is dan ook min of meer geadopteerd door het Groninger Museum.

Toch heeft NL volgens de samenstellers niet meer pretenties dan het bieden van een overzicht van 'het beleid van het Van Abbemuseum ten aanzien van een jongere generatie Nederlandse kunstenaars', maar juist daardoor krijgt de tentoonstelling iets op-de-borst-klopperigs: kijk, 'onze' kunstenaars breken door, wij zagen het al jaren geleden. En dat wordt erger doordat het Van Abbe vals speelt wat Van Lieshout betreft; die heeft nog nooit iets in het Van Abbe gedaan.

Daar staat tegenover dat NL het eerste, weliswaar kleine, overzicht van deze generatie kunstenaars is, al is de term 'generatie' behalve in leeftijd nauwelijks van toepassing. Als er iets opvalt dan is het dat bijna iedere samenhang tussen de kunstenaars ontbreekt, wat wordt versterkt doordat bijna iedere kunstenaar braaf een eigen zaaltje heeft gekregen. Een paar tendenzen zijn er wel te bespeuren, maar die zijn nogal algemeen: abstractie is zo goed als taboe en ook valt op dat de helft van de deelnemers ten minste één video exposeert - wat op dit moment tamelijk voor de hand ligt.

Voor het overige is NL vooral een 'best off' in de verschillende genres: in ieder kunstgenre zijn een paar 'Van Abbe-toppers' uitgekozen. Bij de schilders zijn dat Marc Mulders en René Jolink; bij de videokunstenaars A.P. Komen, Marijke van Warmerdam en Jeroen Eisinga; bij beeldhouwers Karin Arink en Antonietta Peeters; bij de installatiebouwers Suchan Kinoshita en Mark Manders en bij de fotografen Rineke Dijkstra. Om de spanning er toch in te houden heeft het Van Abbe ervoor gekozen om van iedere kunstenaar ouder werk uit de collectie te combineren met nieuw werk, waardoor een beeld van ieders ontwikkeling ontstaat. Bij sommigen is die dramatisch: Tiong Ang bijvoorbeeld maakte tot voor enkele jaren fragiele, semi-modernistische schilderijen; tegenwoordig maakt hij video's die er zo trendvolgerig uitzien dat ze mij niet kunnen boeien. Dan zijn de meeste anderen consequenter: Erszébet Baerveldt is nog steeds geobsedeerd door haar Hongaarse gravin, Rineke Dijkstra toont haar strandfoto's en Jan van de Pavert komt met oude en nieuwe architectuurmodellen.

Door de beperkte ruimte is het jammer dat sommige kunstenaars niet goed uit de verf komen. Het beste voorbeeld daarvan is Marc Manders, die al jaren werkt aan een 'zelfportret als gebouw' en al die tijd een van de beste kunstenaars van Nederland is. Op NL presenteert hij drie werken uit dat zelfportret en hoe mooi die ook zijn, voor de niet-ingewijde is het te weinig om een idee te krijgen van zijn oeuvre - je kunt alleen maar hopen dat die nieuwsgierig wordt door de merkwaardige 'strandmaquette' (met veel zand en een toneeldecortje) die Manders exposeert. Toch, ondanks dit soort mankementen, is NL een aanrader voor iedereen die op de hoogte wil worden gebracht van de stand van zaken in de 'iets minder jonge' Nederlandse kunst. Dat die weinig overeenkomsten vertoont, daar kan het Van Abbe ook niks aan doen.