Na de contramine nu het pluche

De SP is in Heerlen sinds woensdag de grootste partij. Na de oppositie lonkt nu de verantwoordelijkheid. Mits 'de tegenpartij' tot compromissen bereid is en de gevestigde orde meewerkt.

HEERLEN, 7 MAART. Regen valt op de markt en de winkelpromenade. Met natte haren schuilen de junks, de dealers en de heroïnehoertjes in de voetgangerstunnel onder het station van Heerlen. Aan de overkant van het spoor, waar de bussen stoppen en camera's waken over uw en onze eigendommen, regent het ook.

Daar, in een onooglijk huis naast een somber café in een zijstraat, heeft het enfant terrible van de Heerlense politiek een aardverschuivinkje geregisseerd. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen woensdag werd de Socialistische Partij (SP) met 20,7 procent van het aantal stemmen de grootste fractie.

'Stem tegen, stem SP!' - de nationale slogan heeft zijn uitwerking niet gemist. In de nieuwe raad van Heerlen veroverde de partij acht zetels; twee meer dan bij de laatste verkiezingen, en evenveel als het CDA, dat 20,3 procent van de stemmen haalde.

PvdA, CDA, VVD, D66 en GroenLinks, die samen het huidige college van wethouders vormen, zeggen “verbaasd”, “verschrikt” en zelfs “geschokt” te zijn door de uitslag. Het SP-kader zegt de kloeke winst daarentegen te hebben verwacht. Daarvoor was de onvrede onder de gepensioneerde mijnwerkers en langdurig werklozen die de hoofdmoot van de SP-achterban vormen nu eenmaal te hoog. Onvrede over luxe bouwprojecten in de binnenstad, het 'uitkleden van de bijstand', de woningnood en een tippelzone voor verslaafde prostituees.

En toch is er iets veranderd. Want de partij die haar bestaansrecht en haar zekerheden twee decennia heeft ontleend aan keihard oppositie voeren en daarmee de andere politici het bloed vaak onder de nagels vandaan haalde, heeft nu zèlf uitzicht op het stadsbestuur. Maar wat moet de neomarxistische tegenpartij op het pluche van de bourgeois stadsregenten? Is de SP de SP nog wel als zij niet langer in de contramine is?

“Het is een vreemd gevoel”, zegt lijsttrekster R. de Wit (49) in het SP-huis, waar het ruikt naar koffiefilters en verse fotokopieën. “Als grootste partij horen wij de onderhandelingen over een nieuwe coalitie in de raad te openen, maar ik wist niet hoe dat moet. Daarom heb ik de gemeente gevraagd wat de voorschriften daarvoor precies zijn. Daar houd ik mij dan maar aan. Dit is niet het moment om de anderen voor het hoofd te stoten.”

Komende woensdag komen de partijen op uitnodiging van de SP bijeen om potentiële coalities te verkennen. Maar bij 'de anderen' vallen avances van de SP voorlopig als zaad op de rotsen, temeer daar CDA, VVD, en PvdA óók elk een zetel winst boekten en die uitleggen als lof voor de bestaande coalitie. “Zolang de SP alleen blijft roepen dat zij tegen is en weigert verantwoordelijkheid voor het beleid te dragen, is samenwerking erg moeilijk”, zegt CDA-fractieleider E. Prickartz (48). “Of ze doen water bij de wijn, óf ze blijven principieel tegen. Dat weten we snel.”

Pagina 2: Op het pluche van de stadsregenten

“Wij zouden verwantschap met de SP moeten voelen”, zegt GroenLinks-wethouder P. Simons (51). “Maar ze zijn niet oplossingsgericht en in de raad op het onbehoorlijke af. Daarom staan wij niet te trappelen om samen te werken.”

Voor de VVD is samenwerking zelfs “onbespreekbaar”. “In de tijd van de PPR en de CPN werd ook gediscussieerd op het scherp van de snede”, herinnert VVD-wethouder W. Houben (43) zich. “Maar het was altijd fair en correct.” Met Riet de Wit kan hij gezellig kletsen over hun kinderen die op dezelfde school zitten, zegt hij, maar tegen haar partij voelt hij een “zeldzame antipathie”. “Het is een afbraakpartij die altijd en alleen denkt dat gemeente-ambtenaren de boel belazeren.”

En PvdA-wethouder J. Zuidgeest (53) verdenkt de SP ervan dat zij niet eens in het college van B&W wil. “Ze stellen zulke eisen dat ze van tevoren weten dat ze geen meerderheid kunnen vinden.” Die redenering haalde gisteren ook het hoofdartikel van het dagblad De Limburger, dat de SP eerder 'rode Jehova's' noemde. “Meebesturen van de stad past niet in de SP-strategie”, schreef het blad, want dat betekent compromissen sluiten en dat is voor de Heerlense SP-stemmers onverkoopbaar. “De SP is zo slim om dat niet openlijk te zeggen. Maar stelt ondertussen zijn voorwaarden om wel deel te nemen aan de coaltitie zo scherp, dat ze vrijwel zeker weet dat ze in de oppositie kan blijven.” Zolang de SP haar verantwoordelijkheid niet neemt, boekt de SP alleen “een schijnsucces”, aldus De Limburger.

Het commentaar heeft Riet de Wit woest gemaakt. “Natuurlijk kunnen wij verantwoordelijkheid dragen”, zegt ze en wijst op het “experiment” van Oss, de bakermat van de SP, waar twee SP-wethouders zijn en de partij afgelopen woensdag eveneens winst boekte. De huidige partijen willen vooral de macht in handen houden, zegt zij. “Wij zijn niet zo naïef dat wij geen compromissen zouden willen sluiten. Het is alleen de vraag of wij dat kunnen uitleggen aan onze achterban - en dat kunnen wij.”

Dat zal wel enige souplesse vergen. Voor het Centrum-plan, een stadsvernieuwingsproject ter waarde van een half miljard gulden waar de SP mordicus tegen was, zijn de meeste contracten inmiddels getekend. Hetzelfde geldt voor een bedrijvenpark dat samen met de Duitse buurstad Aken wordt opgezet. Maar onoverkomelijk is het niet, zegt De Wit. “Naarmate wij gedwongen worden in te stemmen met dingen die wij niet willen en die wij niet meer kunnen veranderen, zal men ons op andere gebieden tegemoet moeten komen.”

“Vergeet niet dat Heerlen maar een gewoon industriestadje is met een boel lage inkomens”, zegt De Wit. “Die hoeven niet zonodig in de vaart der volkeren worden opgestoten.”