Katholieken Oostenrijk ernstig verdeeld

Het lukt de katholieke kerk in Oostenrijk niet de interne conflicten te bezweren. De tijd dringt, want op 19 juni komt paus Johannes Paulus II op bezoek.

WENEN, 7 MAART. In de Oostenrijkse katholieke kerk hebben de gelovigen zich in scherpe bewoordingen tegen de behoudende opvattingen gekeerd van de conservatieve en fundamentalistische bisschoppen en kardinalen. De kloof wordt met de dag groter. De gelovigen eisen modernisering en democratisering, de leiding van de kerk verzet zich tot het uiterste.

Het conflict begon met een mislukte poging het schandaal rond kardinaal Hans Hermann Groer - die van seksueel misbruik van leerlingen wordt beschuldigd - in de doofpot te stoppen. In het college van bisschoppen leidde dit tot een machtsstrijd. Conservatieve bisschoppen, onder leiding van de zojuist tot kardinaal benoemde Christoph Schönborn, keerden zich tegen hun fundamentalistische collegae in de hoop de gunst van de gelovigen te krijgen.

De gelovigen zijn eveneens verdeeld en uiten hun onvrede in steeds agressievere bewoordingen. Zo verklaarde een tegenstander van de wegens zijn extreem-rechtse opvattingen omstreden bisschop Kurt Krenn voor de televisiecamera: “Die man leeft in de middeleeuwen maar hij mag blij zijn dat deze tijd voorbij is. Als hij op de brandstapel was gegooid zou namelijk niemand voor hem zijn opgekomen.” De aanhangers van de fundamentalistische vleugel zien zich op hun beurt bedreigd door “duivelse invloeden” en “het rode gevaar.”

Demonstraties en tegendemonstraties, handtekeningenacties en oproepen volgen elkaar in rap tempo op. Alle betrokkenen proberen steun van de media te verwerven en deze berichten voortdurend in alle details over de jongste stand van zaken. Toen Krenn de opstandige priester Udo Fischer, die alle spreekverboden naast zich neerlegde en tegen Groer bleef actie voeren, uit zijn ambt zette, kwamen meteen 6.000 gelovigen demonstreren. Zij beschuldigden Krenn luidkeels van huichelarij en intimidatie. Een klein groepje van Krenn-aanhangers verschanste zich achter de muren van het nabijgelegen kerkhof en hield een pro-Krenn spandoek omhoog. Binnen enkele dagen ondertekenden 20.000 gelovigen een oproep waarin Fischers terugkeer én de verwijdering van Krenn werd geëist.

De verklaring van vier bisschoppen vorige week vrijdag waarin werd gemeld dat de kerk over “onomstotelijke bewijzen voor de schuld van kardinaal Groer” beschikt, was opmerkelijk. De bisschoppen kwamen daarmee tegemoet aan de wensen van de Katholische Aktion, met 500.000 leden de grootste lekenorganisatie binnen de kerk. Lekenorganisaties hebben binnen de sterk hierarchisch gestructureerde katholieke kerk geen hoge status en sommige bisschoppen zoals Kurt Krenn beschouwen ze dan ook niet als gesprekspartners.

Verrassend was ook dat de bisschoppen hun verklaring hebben afgegeven nog voordat de pauselijke visitatiecommissie, die de problemen rond kardinaal Groer moet onderzoeken, aan het werk was gegaan. De bisschoppen veroordeelden niet alleen kardinaal Groer maar beschuldigden ook zijn bondgenoot Krenn “een spoor van verwoesting binnen de kerk achter te laten”. Door zijn weigering met de lekenorganisaties een “dialoog voor Oostenrijk” te voeren, veroorzaakt Krenn een scheuring binnen de kerk, aldus de bisschoppen. De stap van de bisschoppen werd door veel gelovigen zeer gewaardeerd maar Thomas Hofer, auteur van een boek over fundamentalisme binnen de kerk, waarschuwt voor overdreven optimisme. Hij noemt Schönborn een “tegenreformateur op knuffelkoers”.