Gardiner radeloos bij gevoelsgolven

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. John Eliot Gardiner m.m.v. Viktoria Mullova (viool), Vrouwenkoor Sweelinck Conservatorium. Werken van Sibelius en Holst. Gehoord: 4/3 Concertgebouw Amsterdam. Herh.: 8/3. Radio: 8/3 14 uur Radio 4.

Als er in de muziek zoiets zou bestaan als de Homo unius libri, de man van één boek, dan is deze kwalificatie wel van toepassing op Gustav Theodor Holst (1874-1934). Met terugwerkende kracht, wel te verstaan. Van deze Engelse componist heeft slechts één werk, de zevendelige suite voor groot orkest en vrouwenkoor getiteld The Planets, repertoire gemaakt en gehouden. Nog altijd is deze tussen maatstrepen geperste astrologische associatiestroom populair. Afgelopen weekeinde werd het werk al door het Radio Symfonie Orkest uitgevoerd, de rest van de week wordt The Planets gespeeld door het Koninklijk Concertgebouworkest, geleid door de Engelse dirigent John Eliot Gardiner.

The Planets (1914-16) anticipeert in de razende mars van Mars op de Boléro van Ravel, en is tegelijkertijd een late echo van Dukas' L'Apprenti Sorcier met die hobbelende fagotten in het deel dat aan Uranus is opgedragen. Het is een plastisch, direct aansprekend toongedicht; grillig en onberekenbaar soms in de melodische wendingen, vaak wat wijdlopig in de herhaling van de motieven. The Planets is een muziekstuk dat beslist meer voor de opperhuid bestemd is dan voor hart of hersenen. Dat neemt niet weg dat de musicus eer kan leggen in de stormrammende slagwerkpartij, in de bulderende blazersblokken, de miegelende strijkersnootjes of in de twinkelerende toontjes van de celesta.

Bij het Concertgebouworkest moet echter nog veel gebeuren wil de uitvoering zich kunnen meten met de internationale standaard. Gardiner en het Amsterdamse orkest leken elkaar woensdag bij het eerste concert meer in de weg te zitten dan elkaar wederzijds tot grote hoogten op te stuwen. De aanzet is er, getuige de forse opening. Maar dan zakt het geheel af in onzorgvuldig, ongelijk en zeker niet altijd even lekker stemmend ensemblespel.

Maar dat viel nog altijd meer te genieten dan de door Gardiner verprutste begeleiding van het Vioolconcert van Sibelius. Aan de uitstekende Russische violiste Viktoria Mullova heeft het beslist niet gelegen dat er een zeldzaam rommelige Sibelius klonk. De in het barok en vroegklassieke repertoire uitblinkende dirigent Gardiner lijkt niet in staat deze laatromantisch gevoelsgolven in goede banen te leiden. Gardiner kwam steevast te laat in de tempoveranderingen, vrijwel alle cruciale orkestinzetten waren ongelijk, de balans volkomen onevenwichtig.

Als er iets opmerkelijks is aan de Gardiners visie op de pastorale pracht van meren en bossen die Sibelius' Vioolconcert toch heet te verklanken, dan is het, dat men ook van Fins dik hout planken kan zagen.