De prijs van anticonceptie

Levensgeluk schuilt in een heel klein pilletje, menen miljoenen mensen over de hele wereld. Ze hebben het niet over XTC of andere pretpillen, maar over De Pil. Het geesteskind van chemicus Carl Djerassi wordt in Nederland geslikt door ruim anderhalf miljoen vrouwen.

Het geringe aantal abortussen en tienermoeders in Nederland werd lange tijd gezocht in het feit dat de anticonceptiepil goedkoop is in aanschaf. Het ziekenfonds vergoedt dit streven naar kinderloosheid immers en dat is een tamelijke unieke situatie in de wereld. Toch gebruiken net zoveel vrouwen in de ons omringende landen de pil en betalen daarvoor uit eigen zak ongeveer een tientje per strip. Hollandse punctualiteit (eerst slikken, dan slapen) lijkt veeleer een goed aantal tieners te behoeden voor een ongewenste zwangerschap.

Terwijl zo af en toe de discussie rond de pil oplaait - er zou een vergrote kans zijn op trombose en hart- en vaatziekten - is het grootste bezwaar volgens gebruiksters de dagelijkse routine van het innemen van de paar microgram aan hormonen. Terwijl het wilde leven lonkt, is de pil de altijd aanwezige factor in de toilettas en herinnert hij eraan dat bandeloosheid te danken is aan brave regelmaat.

In de loop der jaren zijn daardoor andere voorbehoedsmiddelen populair geworden: enkele decennia terug het pessarium en later het condoom en het spiraaltje. De pillendraaiende industrie ligt er niet wakker van. Zij verdient naar schatting jaarlijks ruim honderd miljoen aan het pilgebruik in Nederland. De Nederlandse schatkist vangt via de BTW bijna tien miljoen per jaar aan een afwezige kinderwens.

Het condoom staat tweede op de ranglijst van populaire contraceptiva, een plaatsing die alles te maken heeft met angst voor geslachtsziekten en AIDS. Het rubbertje kost 1,25 tot 1,50 per stuk. Alleen wie een zogenoemd funcondoom wenst (in diverse kleuren en wonderlijke modellen), betaalt een paar gulden meer.

Tamelijk nieuw is het vrouwencondoom. Het is gemaakt van polyurethaan en net als het mannencondoom geschikt voor eenmalig gebruik. Per drie stuks moet tussen acht en dertien gulden worden betaald. Maar vrouwen die niet aan de pil willen, kiezen nog niet vaak voor deze vorm van anticoncepie. Na het mannencondoom is het spiraaltje het belangrijkste middel.

Het spiraaltje staat bekend als een van de meest betrouwbare voorbehoedsmiddelen. Bovendien is het goedkoop: 65 gulden, vergoed door het ziekenfonds. Behalve een jaarlijks controle, heeft de gebruikster er geen omkijken naar. Een stukje plastic en een koperdraadje wijzen bevruchte eicellen minstens vijf jaar lang ferm de deur.

Seksueel actief Nederland onderscheidt zich, behalve met het geringe aantal zwangerschapsafbrekingen en ongeplande kinderen, in nog een ander opzicht: de Hollandse man schuwt het mes niet. Op de operatietafel offert hij moeiteloos een beetje machogevoel op, om er een nagenoeg 100 procent gegarandeerd kroostvij bestaan voor terug te krijgen. 48 op elke tienduizend mannen ondergaan de poliklinische ingreep, tegen 26 vrouwen op dat aantal. Na een verwijzing door de huisarts vergoedt het ziekenfonds de operatie. Particuliere polissen dekken niet altijd de volledige kosten. Een aantal privéklinieken snijdt zonder verwijzing en vraagt daarvoor circa 400 gulden voor de man en 700 gulden voor de vrouw.

De man zal er ook in de toekomst vaker aan moeten geloven als het om anticonceptie gaat. Experimenten met de (prik)pil voor mannen leveren steeds betere resultaten op. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO kende aan de mannenprikpil een evengroot betrouwbaarheidspercentage toe als aan de vrouwenpil. Het enige obstakel dat mannen nu nog van de hormooninjecties redt, is de bewerkelijke toepassing van het middel.

Wekelijks een pijnlijke prik in de bil doet veel heren toch maar naar het condoom grijpen. Het wachten is nu op de betrouwbare mannenpil in tabletvorm die pas ver na 2000 op de markt wordt verwacht.

Voor vrouwen is sinds kort Mirena beperkt verkrijgbaar. Het is een capsule die in de baarmoeder wordt geplaatst en daar geleidelijk kleine hoeveelheden hormonen afgeeft, vergelijkbaar met de dosis van een anticonceptiepil per week. De verzekeraar vergoedt het kostbare implantaat nog niet.

Het laatste nieuwtje op anticonceptiegebied is Persona, een staaltje geavanceerde techniek van 175 gulden, dat in feite echter terugkeert naar de periodieke onthouding, zoals dat generaties terug werd gedaan.

Het apparaatje geeft aan of de vrouw in een vruchtbare of minder vruchtbare periode van de cyclus zit door de urine op aanwezigheid van bepaalde hormonen te controleren. Geeft Persona groen licht, dan kan naar hartelust worden gevreeën. Bij rood licht neme men een goed boek, een glas warme melk of toch maar het oude vertrouwde rubber.

Uitgaven voor anticonceptie

Anticonceptiepil * (per strip):10

Condoom:1,50

Vrouwencondoom:3,50

Pessarium * (per stuk per gemiddeld 3 jaar):45

Spiraal * (per stuk per gemiddeld 5 jaar):65

Mirena (per 5 jaar):280

Sterilisatie * (geen vergoeding in kliniek):400 tot 700

Persona:175

* wordt vergoed. Bedragen in guldens; kosten per product bij benadering.