Wurgtouw en schone sokken

Henning Mankell: Moordenaar zonder gezicht. De Geus, 299 blz. ƒ 39,90

Rechercheur Kurt Wallander, hoofdpersoon van de Zweedse detective Moordenaar zonder gezicht van Henning Mankell, is bepaald geen macho maar een man die in de eerste plaats vertedering wekt. Deze Zweedse Columbo loopt in morsige pakken, is knullig met vrouwen, wil lijnen maar bezwijkt toch telkens voor fastfood en drinkt uit arren moede de lauwe koffie van de vorige avond uit zijn thermoskan. De gescheiden Wallander is onthand zonder vrouw aan zijn zij, nog geen ei kan hij bakken, maar zo slapjes als hij is in dagelijkse aangelegenheden, zo robuust toont hij zich als rechercheur in de zaak waar Moordenaar zonder gezicht om draait.

Als op een nieuwjaarsmorgen een bejaard echtpaar in een afgelegen boerderij vermoord wordt aangetroffen, afgeslacht kun je beter zeggen, bijt hij zich in de zaak vast met alles wat hij aan intuïtie en ervaring in huis heeft. Het geweld waarmee de oudjes zijn omgebracht is uitzinnig, in de slaapkamer zitten hun bloedspatten tot op het plafond. Roof of wraak lijken uitgesloten: rijk waren ze zo te zien niet en met niemand hadden ze ruzie, aan niemand schuld. Het lijkt erop dat ze zomaar zijn vermoord, zonder wat voor reden dan ook.

Enige aanwijzing zijn de laatste woorden van de stervende vrouw, die aan een stoelpoot is vastgebonden met een wurgtouw om haar broze hals. 'Buitenlands' fluistert ze. Als die informatie uitlekt is het hek van de dam.

Ook het Zweedse platteland kent de problematiek van een niet aflatende stroom asielzoekers, van overvolle vluchtelingencentra en van ultra-rechtse groeperingen die de nieuwkomers liever zien gaan dan komen. Na de dubbele moord is er behoefte aan een zondebok en ultrarechts heeft die zo gevonden. In een vluchtelingencentrum in de buurt breekt plotseling brand uit. Eigenhandig redt Wallander de boel. De tobberige detective is heldhaftig, maar het gedetailleerde verslag van de builen en blauwe plekken die hij oploopt brengt zijn heldendaden meteen terug tot menselijke proporties. Op de brand volgt een schietpartij, waarbij een Somalische vluchteling om het leven komt.

De aanslagen zetten nog meer druk op de ketel, zolang de moord niet is opgelost zijn minderheden en vreemdelingen in het algemeen in gevaar. Maar elk spoor loopt dood. Ondertussen blijkt de vermoorde man allerminst te zijn wie hij leek: in plaats van arm was hij juist vermogend, op een geheime bankrekening staat een fortuin met dubieuze herkomst, waarvan niemand, ook zijn eigen vrouw niet, het bestaan vermoedde. En de man had meer geheimen, een leven lang verzwegen, die Wallander één voor één ontrafelt. Tot de moordenaar leiden de ontdekkingen niet. Weken, maanden gaan voorbij zonder noemenswaardige vorderingen, maar Wallander weigert het onderzoek te staken. Zijn hardnekkigheid slaat over op de lezer, net als hij móet en zal je weten wie de moordenaars zijn.

Juist omdat de traagheid, zoals die zich nu eenmaal kan voordoen in een politieonderzoek, niet uit het verhaal geschreven is, is ook de ontknoping geloofwaardig. Die hangt aan elkaar van het soort toevalligheden dat de werkelijkheid soms tot literatuur maakt en omgekeerd. Opeens past de puzzel in elkaar, maar niet dan nadat Wallander opnieuw halsbrekende toeren heeft uitgehaald. Ook ditmaal komt hij er niet ongeschonden vanaf, maar wel als een mooie anti-held.

Moordenaar zonder gezicht werd in 1991 uitgeroepen tot beste Scandinavische thriller. Het boek is in een hier en daar wat slordige Nederlandse vertaling verschenen in de reeks 'spannende romans' van uitgeverij De Geus, die vooralsnog uitsluitend vertalingen bevat. Van Mankell staan nog minstens vijf Wallander-boeken op stapel. Ook in de toekomst kunnen we dus getuige zijn van zijn geworstel met schone sokken, vrouwen en met het leven in het algemeen. Hij is een aanwinst.