Kremlin wilde ingrijpen bij val Berlijnse Muur

Door een onzer redacteuren AMSTERDAM, 6 MAART. Daags na de val van de Berlijnse Muur heeft het Kremlin overwogen in de DDR gewapenderhand de orde te herstellen. Vier naaste adviseurs van toenmalig partijleider Michail Gorbatsjov drongen bij de president van de Sovjet-Unie aan op een militaire interventie. Volgens hen moest het Sovjet-leger ter plaatse ingrijpen om te voorkomen dat de grens tussen de DDR en de Duitse Bondsrepubliek definitief open zou gaan.

Dit onthult de Duitse historicus Rafael Biermann in zijn proefschrift Zwischen Kreml und Kanzleramt, dat nu in een handelseditie is verschenen.

Op 10 november 1989, één dag nadat de burgers van Oost-Berlijn massaal over en door de muur waren geklommen zonder dat de Volkspolizei of de Nationale Volksarmee daartegen optrad, kwamen vier belangrijke adviseurs van Gorbatsjov tot de conclusie dat alleen een militaire actie nog soelaas kon bieden.

Deze vier waren: Falin (het hoofd van de internationale afdeling van het Centrale Comité van de communistische partij CPSU), Zagladin (Gorbatsjovs persoonlijke adviseur voor buitenlandse betrekkingen), Kvizinski (de ambassadeur van de Sovjet-Unie in Bonn) en Snetkov (de commandant van de 360.000 man sterke 'Westgroep' in de DDR).

In Moskou werden deze vier indertijd niet gezien als rabiate neostalinisten, maar als serieuze conservatief-communistische machtspolitici. Net als de secretaris-generaal van de CPSU waren ook zij verrast door de gebeurtenissen in Berlijn, omdat ze het in eigen huis te druk hadden met de voorbereidingen van de viering van de Oktoberrevolutie. Dat Falin in de maanden daarna opteerde voor een harde lijn jegens het Westen, was tot nu toe alleen als gerucht bekend. Falin zelf heeft dat altijd ontkend. Gorbatsjov maakt er in zijn memoires uit 1995 zelfs geen gewag van.

Gorbatsjov negeerde de druk die op hem werd uitgeoefend. Een paar maanden eerder had hij ook al zijn veto uitgesproken over de suggestie van de Roemeense partijleider Ceauscu en diens Tsjechoslowaakse ambtgenoot Jakes in Polen te interveniëren om te voorkomen dat generaal Jaruzelski de oppositionele Mazowiecki tot premier zou benoemen.

Volgens Biermann was Gorbatsjov ervan overtuigd dat de door hem aangezwengelde 'perestrojka' zich binnen het socialistische systeem zou blijven ontwikkelen. Gorbatsjov gokte er op dat de SED in de DDR, net als de CPSU in Rusland, in staat zou zijn de hervormingsgeest in goede banen te leiden. In het najaar van 1989 was Gorbatsjov bvendien tot de conclusie gekomen dat de communistische partijen niet meer konden blijven laveren tussen hervormingen en behoudzucht. De etnische conflicten én de economische crisis in de Sovjet-Unie noopten volgens Gorbatsjov tot een behoedzame koers gericht op compromissen met het Westen.