Asbestemming Bourgondië

Nelleke Noordervliet: Water en as. 80 blz. Van 1-31 maart verkrijgbaar bij de Bijenkorf voor ƒ 5,-

Voor de echte literatuurliefhebber is zelfs een Boekenweek van tien dagen niet genoeg; en dus schrikt de Bijenkorf niet terug voor een Literaire Boekenmaand, met een eigen thema (dit jaar 'Joodse tradities') en een spotgoedkope gelegenheidsuitgave. Na onder meer Gerard Reve en Joost Zwagerman is het nu Nelleke Noordervliet die zich met een korte novelle aan een breed publiek - eerste oplage 20.000 exemplaren - presenteert.

Water en as is in veel opzichten een compendium van het werk van Noordervliet. Net als in De naam van de vader (1993) en Uit het paradijs (1997) draait het om een zoektocht naar de identiteit van een (gestorven) ouder, en is de hoofdpersoon een veertiger in een crisis. Net als in Millemorti (1990) ontrolt het verhaal zich op een geïsoleerd buitenlands platteland. En hoewel Water en as geen historische fictie is, speelt het verleden een allesoverheersende rol - zoals in alle romans van Noordervliet.

Sabine Goud, de ik-figuur van Water en as, is een middelbare vrouw zonder relatie of kinderen die nooit los is gekomen van haar dominante en schijnbaar liefdeloze moeder. 'Als de tijd daar is kent een kind haar plicht', zegt ze aan het begin van de novelle, en dus geeft ze na de dood van haar moeder gehoor aan de laatste wens van de gecremeerde: reis met de urn naar het Bourgondische dorpje Sainte Virginie, breng vier weken door in hotel Le Clos St. Joseph, en verstrooi dan de as in de Kleine Waterval. 'Je zult een grote schuld voor me delgen', voegt moeder er in haar testament aan toe.

Wat die 'grote schuld' inhoudt, is een van de raadsels waar Noordervliet haar verhaal omheen bouwt. Waarom zijn het dorpje en de waterval zo belangrijk voor Sabines moeder? Welk geheim verbergt de eigenaresse van het hotel? Wat hebben de achterlijke zoon van de propriétaire en de aantrekkelijke Engelsman van de overkant met de zaak te maken? En waarom wilde Sabines moeder zo graag dat haar dochter een maand doorbrengt in dit suffe dorp?

Op niet alle vragen komt een antwoord in deze bedaagd vertelde novelle, waarin enigszins koket gestrooid wordt met verwijzingen en citaten uit Ovidius' Metamorfosen (ook een boek over jaloezie, wraak, noodlot en voortleven na de dood). Het is duidelijk dat Noordervliet een ander verhaal nog belangrijker vindt: dat van een oude vrijster die in isolement en mysterie haar eigen frustraties onder ogen ziet. 'Je bent al in de veertig en kent de liefde niet', schrijft moeder in haar laatste brief, en gaandeweg krijgen de 'naamloze oude angsten' en de onderdrukte verlangens van Sabine meer reliëf - zeker in het licht van de naweeën van haar moeders vroegere seksuele vrijheid.

Toegankelijk kun je Water en as noemen, en ook braaf en een beetje humorloos. Noordervliet houdt van grote woorden ('hier kon ik verlost raken van mezelf'), van monologen met zelfanalyses, van graan dat gedachtenloos wuift en van vogels die 'kwinkeleerden dat het een lieve lust was'. Haar verhaal zit goed in elkaar, en ze weet de afwikkeling van de plot goed tussen de regels door te doseren. Eigenlijk zou je Water en as twee keer moeten lezen; maar daar is het net niet opwindend genoeg voor.