Volkscongres Indonesië houdt de schijn op

In Jakarta is het Volkscongres bijeen, in naam de hoogste instelling van Indonesië. In werkelijkheid zijn alle besluiten al genomen.

JAKARTA, 5 MAART. 'Moge de algemene vergadering van het Volkscongres 1998 succesvol verlopen'. Dat is op dit moment in Jakarta de allesoverheersende slogan op straat en in de media. Het duizendkoppige Volkscongres, dat sinds zondag dagelijks bijeenkomt, moet een nieuwe president en vice-president kiezen, en zijn goedkeuring hechten aan de Algemene Uitgangspunten voor het Beleid voor de komende vijf jaar.

Dat die vergadering een succes moet worden, dient dus het algemeen belang. Maar de oproep betekent in Indonesië meer dan een vrijblijvende wenselijkheid. Een succesvol verloop van het Volkscongres, dat nog tot en met 11 maart duurt, betekent dat de vergadering 'soepel' moet uitmonden in de herverkiezing van de zittende president Soeharto en de door hem geselecteerde kandidaat vice-president, zijn langjarige vertrouweling, minister dr. B.J. Habibie van Onderzoek en Technologie.

Bedacht moet worden, zo zei Indonesië-specialist prof. B. Anderson van de Cornell-universiteit in New York in een recent vraaggesprek, dat de president een bijna totale controle heeft over het Volkscongres en dus in wezen zichzelf kiest voor een zevende termijn van vijf jaar. Maar veel is hem kennelijk gelegen aan het ophouden van de schijn van democratische legitimiteit van de verkiezing.

Het tijdschrift Detektif & Romantika (D&R) ondervindt nu hoezeer de autoriteiten hechten aan het ophouden van die schijn. Op de omslag van het nieuwste nummer van het tijdschrift staat Soeharto afgebeeld als de koning op een speelkaart. De minister van Informatie, oud-generaal Raden Hartono, maakte gistermiddag bekend dat hij de hoofdredacteur van D&R ter verantwoording zal roepen. “Iedereen weet dat Pak (meneer) Harto president werd omdat hij werd gekozen door het volk door middel van het Volkscongres.” Volgens Hartono geeft het tijdschrift de lezers de valse indruk dat hun leiders op “een monarchale manier worden aangewezen”. “De omslag van dat blad is een belediging van onze nationale grondwet”, zei de minister. De grondwet garandeert overigens de vrijheid van meningsuiting.

Volgens dezelfde grondwet is het Volkscongres het hoogste constitutionele orgaan binnen de staat. De president is slechts als 'mandataris' aangesteld door het Volkscongres om het Beleidsplan uit te voeren. Maar het is niet de bedoeling dat de afgevaardigden hun functie letterlijk nemen. De vertegenwoordigers van de verschillende facties in het Volkscongres hebben de afgelopen maanden in werkgroepen al overeenstemming bereikt over de Algemene Uitgangspunten voor het Beleid. De bedoeling van de algemene vergadering is dat dit plan nu zonder meer wordt goedgekeurd.

Om zeker te zijn van een 'vlekkeloos' verloop van deze procedures, hebben alle afgevaardigden tevoren op schrift moeten verklaren dat zij die goedkeuring geven. Hetzelfde geldt voor de verkiezing van de nieuwe president en vice-president. Toen afgevaardigde Eky Syachruddin, kritisch Golkar-lid, afgelopen zondag werd gevraagd of hij voor Habibie zou stemmen, verklaarde hij lachend dat hij dat natuurlijk zou doen: hij had er immers al voor getekend.

Democratie is in Indonesië waarschijnlijk een te kostbaar goed om over te laten aan het volk. Daarom wordt er ook niet gestemd in het Volkscongres: besluiten zijn het resultaat van een tevoren vastgelegde consensus. En interrupties tijdens beraadslagingen van het Volkscongres zijn ook taboe.

Om dergelijk ongemanierd gedrag tegen te gaan, beschikken de duizend afgevaardigden over slechts vijf microfoons. De laatste keer dat iemand trachtte zijn afwijkende mening kenbaar te maken, is een cause célèbre geworden. Toen brigade-generaal Ibrahim Saleh in 1988 door middel van een interupsi trachtte te protesteren tegen de toenmalige kandidaat vice-president Sudharmono, werd hem het woord ontnomen. Achteraf werd hij ervan beschuldigd 'grof' te zijn en zei men zelfs dat hij geestelijk gestoord was.

Deze keer heeft de voorzitter van het Volkscongres, tevens voorzitter van de regerende Golkar-partij, Harmoko, van tevoren gegarandeerd dat er niet zal worden geïnterrumpeerd tijdens de zitting van het Volkscongres. Het opdoemen enige weken geleden van oud-minister van Milieu, Emil Salim, als tegenkandidaat voor het vice-presidentschap, bezorgde de leiding van Golkar dan ook hoofdpijn. Salim is een vooraanstaand lid van Golkar en hij geldt als een van de architecten van de economische voorspoed in de afgelopen decennia. Doordat zijn naam werd genoemd, begon de tevoren geregisseerde consensus over vice-presidentskandidaat Habibie plotseling scheurtjes te vertonen.

Het gevolg was dat de Golkar-top vorige week publiekelijk met 'strafmaatregelen' heeft gedreigd tegen afgevaardigden die het in hun hoofd zouden halen af te wijken van de tevoren bepaalde beleidslijn. Ondervoorzitter Abdul Gafur van Golkar zei: “Een plenaire Golkar-vergadering heeft besloten om een vice-presidentskandidaat te noemen: B.J. Habibie. Dat besluit moet ten koste van alles worden gehoorzaamd.”

En Golkar-voorzitter Harmoko erkende vorige week dat de meeste onderwerpen van gesprek voor het Volkscongres al zijn besproken. Maar dat is volgens hem juist een bewijs van vooruitgang. “We zouden positief moeten denken over deze aangelegenheid.”