Vakbonden belagen president Zimbabwe

Het openbare leven in Zimbabwe lag deze week twee dagen stil door een nationale staking. De vakbonden eisen belastingverlaging, maar in wezen zijn zij de alleenheerschappij van president Mugabe beu.

JOHANNESBURG, 5 MAART. Slechte voortekenen voor de Zimbabweaanse president Robert Mugabe. In een deel van de wereld waar bijgeloof een grote rol in het alledaagse leven speelt, trof het onheil Mugabe dezer dagen vier keer. Zondag kwam de presidentiële Boeing 737 vlak voor de landing in Maputo, de hoofdstad van Mozambique, in een luchtzak terecht. Het toestel smakte tegen het asfalt van de landingsbaan. Twee dagen later werd een cypres in de tuin van zijn residentie door de bliksem getroffen. In beide gevallen bleef het staatshoofd ongedeerd.

Gisteren meldde het nationale nieuwsagentschap ZIANA dat Mugabe opdracht had gegeven tot het verbranden van een bed in een van zijn landhuizen, nadat hij had ontdekt dat een politieagent daarop regelmatig de liefde bedreef met een nicht van Mugabe.

Maar de grootste bedreiging voor de president vormt de aanhoudende arbeidsonrust in zijn land, die het karakter dreigt aan te nemen van een politieke opstand.

Gisteren liep een tweedaagse nationale staking af, georganiseerd door het overkoepelende vakverbond ZCTU, bedoeld om belasting- en prijsverlagingen af te dwingen. Mugabe had de bondsleiding vergeefs gelast de staking af te blazen en ook het dreigement van zijn regering dat bedrijven die de actie zouden steunen niet nader omschreven strafmaatregelen te wachten stonden, had geen enkel effect. Dinsdag, de eerste stakingsdag, lag het openbare leven in het land vrijwel geheel stil. Op de tweede dag was er sprake van enig verloop, maar volgens de voorzitter van de ZTCU, Morgan Tsvangirai, nam tussen de negentig en zeventig procent van de georganiseerde werknemers deel aan de staking. De regering hield het op aanzienlijk minder en sprak van “economische sabotage”.

In tegenstelling tot eerdere stakingen, in december en januari, hadden ditmaal geen ongeregeldheden plaats. Waarnemers in Harare leggen dit uit als een teken dat de vakbond de situatie stevig onder controle heeft. Met name in januari ontaardden de acties in stevige rellen, die door Tsvangirai scherp werden veroordeeld. De regering greep het geweld van twee maanden geleden, dat aan vijf mensen het leven kostte, aan om aan 'het volk' een spiegel voor te houden: dit stond het land te wachten als men de herdersstaf van Mugabe zou negeren. De ZTCU trok lering uit de gebeurtenissen in januari, de staking van deze week was een toonbeeld van discipline.

Robert Mugabe heeft gezegd dat de vakbondsacties zijn bedoeld om zijn macht te ondermijnen en niet werkelijk zijn ingegeven door economische motieven. De bonden ontkennen die beschuldiging, maar geheel ongelijk heeft de president niet. Analisten in Harare gaan er namelijk unaniem van uit dat een van de kernproblemen van Zimbabwe Mugabes krampachtig vasthouden aan de macht is. Na achttien jaar onder Mugabe is het land dringend toe aan vernieuwing, omdat de president de problemen aantoonbaar niet langer de baas is. Oproepen tot zijn aftreden heeft de 73-jarige leider naast zich neergelegd. In zijn eigen partij, de ZANU-PF, is bovendien geen enkele opvolger in zicht, terwijl van parlementaire oppositie nauwelijks sprake is. ZANU-PF bezet 118 van de 120 rechtstreeks verkozen zetels.

De enige werkelijke oppositie komt van de vakbonden en hun populaire leider Tsvangirai. De ZTCU-voorzitter werd in december in zijn kantoor in elkaar geslagen, vermoedelijk in opdracht of met medeweten van de regeringspartij, maar veel verder durft het bewind niet te gaan, in de wetenschap dat de vakbonden een breed draagvlak hebben. De regering van Mugabe heeft geweigerd in te gaan op de eisen van de ZTCU: de aangekondigde belastingverhogingen gaan door. Mugabe zit tussen twee vuren: hij heeft dringend geld nodig om uit de diepe economische crisis te geraken, maar de vakbonden zullen niet opgeven. Mugabe zelf is voor hen de oorzaak van de crisis.