Ruzie kost een raadszetel

De SP won in het hele land, behalve in Zoetermeer. Ruzies in de partij ondermijnden het vertrouwen van de kiezer.

DE GEKOZEN raadsleden zitten met bloemen in hun hand, maar er heerst geen feeststemming in Ons Medisch Centrum, de huisartsenpraktijk van de Socialistische Partij (SP) in Zoetermeer. Landelijk gezien gaat het de SP voor de wind. Met een winst van 73 zetels komt de SP uit op 171 raadsleden. Maar in Zoetermeer is het zetelaantal van de SP voor het eerst sinds 1986 niet verdubbeld. De partij moest zelfs één van haar acht raadszetels inleveren.

De partijleden denken verschillend over de oorzaken van het verlies. Het ontbrak in Zoetermeer aan een groot issue waarmee onvrede kon worden gemobiliseerd, zegt de één. Er zijn veel welgestelden in dure nieuwe koopwoningen bijgekomen in Zoetermeer, verklaart de ander. Lijsttrekker en 'SP-huisarts' Paul Jonas noemt ook het slechte weer als oorzaak. De lage opkomst (58 procent) zou in het nadeel van de SP hebben gewerkt.

“We hadden niet de leuze Stem tegen moeten gebruiken”, meent John van Maanen, nummer vijftien op de lijst. “Dat werkt alleen goed in gemeenten waar de SP voor het eerst meedoet.” Een ander roept: “We moeten weer harder oppositie gaan voeren.” Van Maanen reageert: “Ja, maar wel als een grote partij, want dat zijn we in Zoetermeer. Ook al zaten we niet in het college, we dragen toch verantwoordelijkheid. Bij de scholing van de SP heb ik altijd geleerd dat je je moet aanpassen aan de omstandigheden, wat niet is gebeurd in de Sovjet-Unie en China.”

Lijsttrekker Jonas zegt blij te zijn dat het verlies beperkt is gebleven tot één zetel. De SP wordt voorbijgestreefd door de VVD (11 zetels, een winst van 2) en de PvdA (8 zetels, ook een winst van 2), maar blijft een grote partij in de raad. In een gemeentelijke enquête in november stond de partij nog op drie zetels verlies. Een intensieve campagne en mogelijk ook de uitstraling van partijleider en fractievoorzitter in de Tweede Kamer, Jan Marijnissen, hebben een groter verlies weten te voorkomen.

De SP'ers zijn het met elkaar eens dat conflicten die eind vorig jaar ontstonden in de partij-afdeling een rol hebben gespeeld bij het teleurstellende resultaat. In januari stapten de raadsleden Nel Hoogeveen en Pieter Reine uit de partij. Zij maakten deel uit van een oppositionele groep binnen de SP, die zich de Raad van Elf noemt. Ze verzetten zich tegen de 'autoritaire en schreeuwerige politieke stijl' van fractievoorzitter Jonas. Hoogeveen, twaalf jaar werkzaam bij het maatschappelijk spreekuur van de SP, heeft nu met een aantal medestanders de Onafhankelijke Hulpdienst Zoetermeer opgericht. De groep overweegt op korte termijn een nieuwe partij op te richten. “De SP-leuze is Verhef je stem, maar als je dat doet, word je van de kandidatenlijst gehaald”, zegt ze.

Tijdens de afgelopen campagne hebben leden van de Raad van Elf posters van de SP bewerkt, zodat er Stem tegen de SP kwam te staan. Met de negatieve publiciteit in het achterhoofd, valt het verlies nog mee, vinden veel SP'ers. “Als er herrie is in een partij en je weet je toch nog te consolideren, dan is dat een hele goede prestatie”, zegt Peter Romijn, lid van het hoofdbestuur van de SP en nummer drie op de lijst in Zoetermeer.

Zoetermeer is de afgelopen vier jaar bestuurd door een paars college van VVD, PvdA en D66. Maar door het dramatische verlies van D66 (van 7 naar 3 zetels) wordt het moeilijk om zo door te gaan. Jonas heeft herhaaldelijk laten weten dat de SP graag aan een nieuw college wil deelnemen. Hij legt de bal bij de PvdA. “We zijn nog altijd de derde partij. De PvdA heeft nu de kans om haar rode hart te tonen.”

Ondanks de grote winst van vier zetels die de SP in 1994 boekte, bleef de partij buiten het college. Volgens Jonas omdat de paarse partijen de SP buitensloten. Volgens VVD en PvdA was het juist andersom. Als grootste partij heeft de VVD nu opnieuw het initiatief bij de onderhandelingen over het nieuwe college.

Bij de andere partijen bestaat weinig vertrouwen in samenwerking met de SP. “Als een partij vier jaar zo fel oppositie voert tegen een college waarin de VVD een belangrijke rol speelt, en vervolgens verliest, dan is dat niet de eerste partij waarmee ik ga praten”, zegt VVD-fractievoorzitter Bob Bendien. “Jonas is te laat. Een partij die zoveel heeft gewonnen als de SP in 1994 had gewoon het college in gemoeten. Jonas heeft toen zijn kans gehad, maar die heeft hij niet gepakt.”

Ook de PvdA staat sceptisch tegenover samenwerking met de SP. “De hele methode van de SP spreekt me niet aan”, zegt Erik Leupe, PvdA-lijsttrekker en wethouder van Onderwijs en Welzijn. “Standpunten van andere partijen worden verdraaid naar buiten gebracht. Ze mobiliseren zo de steun van de bevolking, maar uiteindelijk weet de SP weinig te bereiken. Hoe lang zou een college het met zo'n partij volhouden?”

Volgens Jonas heeft de SP zich in de afgelopen raadsperiode wel degelijk constructief opgesteld. “Met 80 procent van de voorstellen van het college stemmen we mee.” Zijn vrouw Olga Jonas, die afdelingsvoorzitter is, vult hem aan: “We willen wel water bij de wijn doen, maar het moet wel wijn blijven.” Niettemin erkent Paul Jonas dat bekeken moet worden of de SP misschien niet te groot is geworden om zich nog effectief als protestpartij te kunnen manifesteren.

Omstreeks middernacht rukte alweer een plakploeg uit van het SP-hoofdkwartier in Zoetermeer om affiches te plakken met een portret van Jan Marijnissen en de tekst: “Tegenstemmers bedankt. Op naar de finale op 6 mei.”