Onderzoek kunsthistorica; 'Vermeend valse Van Gogh wel echt'

ROTTERDAM, 5 MAART. Het schilderij Vaas met veertien zonnebloemen van Vincent van Gogh, dat in Japans bezit is en waarvan de authenticiteit sterk wordt betwist, is echt. Dat schrijft de Canadese kunsthistorica Bogomila Welsh-Ovcharov, hoogleraar aan de universiteit van Toronto, in de maart-editie van het Britse Burlington Magazine.

Zij onderzocht uitgebreid de herkomst van het schilderij en concludeerde dat er zowel in de brieven van Van Gogh zelf melding van wordt gemaakt alsook in de 19de-eeuwse boekhouding en documenten van de Parijse kunsthandelaar Ambrose Vollard.

Het Van Gogh Museum in Amsterdam heeft nooit getwijfeld aan de authenticiteit van dit doek. Een aantal deskundigen en amateur-onderzoekers daarentegen beweert al geruime tijd dat, behalve honderd andere werken van Van Gogh, ook deze versie van de Zonnebloemen, waarvoor het Japanse verzekeringsconcern Yasuda in 1987 zo'n 74 miljoen gulden betaalde, vals is. Het zou geschilderd zijn door Emile Schuffenecker, tijdgenoot en collega van Van Gogh. Schuffenecker, zo beweert Welsh-Ovcharov nu, heeft de 'Japanse' Zonnebloemen niet zelf gemaakt, maar in 1894 gekocht van Vincents zuster Johanna, via de weduwe van Van Goghs verfhandelaar en vriend Père Tanguy.

De afwijkende drager van de 'Japanse' versie, een grof soort jute-achtig linnen, duidt juist op authenticiteit, aldus Welsh-Ovcharov. Over het ongemak van dit materiaal citeert zij zowel Gauguin, destijds werkzaam bij Vincent in Arles, alsook Van Gogh zelf. Het schilferen van de verf, veroorzaakt door het jute, leidde kort na de voltooiing van het doek al tot een restauratie, uitgevoerd door Schuffenecker. En dat was het moment waarop deze schilder aan het vervalsen is geslagen, menen de twijfelaars. De extra strook die later aan het doek is bevestigd, betekent evenmin bedrog, meent Welsh-Ovcharov. Van Gogh deed hetzelfde met twee andere werken, waaronder De Zonnebloemen uit bezit van het Van Gogh Museum in Amsterdam.

Een ander omstreden werk Van Gogh, eveneens een stilleven met zonnebloemen, opgenomen in de collectie van het Philadelphia Museum of Art, moet ook tot de echte Van Goghs worden gerekend, aldus Welsh-Ovcharov. Het komt uit de verzameling van Paul Gauguin, die onder meer door ruil een aanzienlijk aantal werken van Van Gogh in bezit kreeg. Daaronder bevonden zich drie Zonnebloemen-doeken. Kort voor zijn vertrek naar Tahiti, in 1895, gaf Gauguin er twee in consignatie bij Vollard. En deze Parijse handelaar zou, aldus Welsh Ovcharov, de eigenaar Gauguin, inmiddels ver van huis, aanvankelijk niet hebben ingelicht over de bedragen die hij voor de Van Goghs had gekregen. Door de verkoop te verhullen hoopte Vollard, die de bijnaam 'Vole-art' had, dat Gauguin op den duur met een lager bedrag voor deze doeken genoegen zou nemen. Later kreeg Vollard via een vriend van Gauguin het derde Zonnebloemen-schilderij in beheer.

Tussen augustus 1887 en januari 1889 schilderde Van Gogh in totaal elf stillevens met zijn - vooral om de kleur - zo geliefde zonnebloemen. Tot in de kleinste details uit zowel de correspondenties van de kunstenaars als die van de betrokken familieleden en relaties, zoals Vollard, Père Tanguy, diens weduwe en andere handelaren, heeft Welsh-Ovchavrov de wegen getraceerd die de twee omstreden werken hebben afgelegd.