Maarssen; Gekonkel en gêne

Maarssen versleet in vier jaar drie colleges, een burgemeester en een gemeentesecretaris. En is terug bij af.

DE 'SURVIVOR' van het Utrechtse Maarssen, een schilderachtig stadje van 41.050 inwoners en 27 raadszetels, heet Maarssen 2000. De lokale partij, die al dertig jaar bestaat, hield zich als enige vier jaar lang staande in het vijfkoppige college. Voor de rest rolden er zoveel hoofden dat 'bestuurscrisis in Maarssen' bijna een pleonastische uitdrukking werd. Maar een overlever is nog geen winnaar in het stadje aan de Vecht. Gisteren moest Maarssen 2000 zijn vasthoudendheid bekopen met een zetel verlies.

Afgezien daarvan bevestigt de verkiezingsuitslag van Maarssen vooral het landelijke beeld. De PvdA won twee zetels en kwam op vijf, evenveel als Maarssen 2000. De VVD boekte een zetel winst en kwam op acht. Grote verliezer D66 ging van vier naar twee zetels. Het CDA bleef op vier, GroenLinks op twee, de kleine christelijke partijen op één. De opkomst was met 59 procent drie procent lager dan vier jaar geleden.

De afgelopen vier jaar versleet Maarssen drie colleges. Alsof dat nog niet genoeg was werd eind '97 na een diensttijd van slechts anderhalf jaar ook de gemeentesecretaris ontslagen. Burgemeester Oege Feitsma (PvdA) hield het vorig jaar zelf voor gezien. Hij kondigde aan per 1 april van dit jaar te vertrekken, drie jaar voor zijn pensionering. Hij wordt actief bij de voetbalclub Vitesse, waar hij al jaren in de raad van toezicht zit. Vier maanden geleden verhuisde hij al terug naar Gelderland, waar hij tot 1990 lid van de Provinciale Staten was.

Het gekonkel in Maarssen is niet vreemd aan zijn vertrek, zegt Feitsma met een biertje en een sigaartje op de uitslagenavond in de bedrijfskantine van het gemeentekantoor. “In zulke hectische situaties wordt ook de druk op de burgemeester groter.” Wegens de verziekte verhoudingen in de raad beheerde hij de afgelopen jaren de zware post financiën, niet gebruikelijk voor een burgemeester. “Na de eerste wisseling wilde geen van de partijen die portefeuille hebben. Toen dacht ik: laat ik dan maar proberen het zo onpartijdig mogelijk te doen.”

De Maarssense soap begon eind 1995. Het eerste college, gevormd door D66, VVD en Maarssen 2000, spatte uit elkaar op initiatief van de lokale partij. Zij was tegen de rigoureuze bezuinigingen die de VVD wilde loslaten op het welzijnswerk. Bovendien verdacht de partij haar collegepartners ervan in het geniep besprekingen te voeren met oppositiepartij PvdA voor een 'paarse coup'. De socialisten zouden mogen toetreden tot het college, waarna Maarssen 2000 zou worden gewipt, zo vreesde de partij. Ze verstootte haar partners uit het college en ging verder met de oppositie. “Het was ook onwetendheid”, zegt fractievoorzitter Bert van der Woude nu. “Wij zaten voor het eerst in lange tijd in het college en wisten nog niet wat we wel en niet moesten slikken.”

Het nieuwe 'college met een sociaal gezicht' van Maarssen 2000, PvdA, CDA en GroenLinks hield het een jaar uit. “Er werd veel gebabbeld maar ze deden weinig”, zegt VVD-lijsttrekker Sjoerd Swane. Een impasse ontstond toen bleek dat de CDA-wethouder niet werd gesteund door zijn eigen fractie. Eind 1996 kwamen kopstukken van Maarssen 2000 en de PvdA in het geheim bijeen in het AC-restaurant bij Utrecht en gingen alsnog in zee met D66 en de VVD. De twee wethouders van CDA en GroenLinks konden per direct vertrekken. Maarssen 2000 wijzigde bij deze gelegenheid haar standpunt over een omstreden nieuwe brug over het Amsterdam-Rijnkanaal van 'voor' naar 'tegen', het VVD-standpunt. Van der Woude ontkent dat er sprake was van een knieval. “De VVD was niet kapot van die brug, maar gunde hem ons wel. Maar het was helaas financieel niet haalbaar.”

Toch is VVD-lijsttrekker Swane de echte survivor van de Maarssense politiek. Eind 1994 stapte hij op als fractievoorzitter nadat uit luchtfoto's was gebleken dat hij zonder vergunning zijn landhuis aan de Vecht had verbouwd. Als oud-wethouder van ruimtelijke ordening had hij kunnen weten dat dat niet mocht. Maar in de zomer van 1996 keerde Swane geruisloos terug in de raad. Op de verkiezingsavond staat de ondernemer (directeur van “een behoorlijk groot bedrijf”) pal vooraan bij het uitslagenscherm, dik tevreden met de zetel winst. Aan zijn terugkeer in de politiek wil hij weinig woorden vuil maken. “Er ging iemand weg en ik ben teruggekomen. Ik had inmiddels een vergunning aangevraagd.”

De VVD mocht ook de opvolger van burgemeester Feitsma leveren. J. Schouwenaar, nu nog burgemeester van Castricum, treedt aan op 7 april. Zal hij het gemakkelijker krijgen? Maarssen, 'nadeelgemeente' bij de herverdeling van de gemeentefondsen, heeft een geschat begrotingstekort van 2,5 tot 4 miljoen gulden. De noodzaak tot bezuinigen staat op gespannen voet met de belofte van de meeste partijen niet tot lastenverhoging over te gaan.

Die situatie lijkt sterk op die van vier jaar geleden. Ook de spelers zijn nog grotendeels dezelfde. Een recept voor een nieuwe mislukking? “De chaos is nu wel voorbij. Er is een gevoel van schaamte over de afgelopen jaren”, meent Van der Woude van Maarssen 2000. “Ik mag hopen dat we wat geleerd hebben”, zegt PvdA-lijsttrekker Astrid Streumer. “De verhoudingen zijn genormaliseerd”, denkt VVD'er Swane. “Ze zullen het nu toch moeten oplossen”, zegt scheidend burgemeester Feitsma. “Ik ben benieuwd hoe ze dat gaan doen.”