Honderd jaar huisvrouw

Beroep Huisvrouw. 1898-1998: 100 jaar huisvrouwenleven in de grote stad, 8 mrt t/m 16 aug, Amsterdam Historisch Museum, Kalverstraat 92. Ma t/m vr 10-17u, za/zo 11-17u. Tel 020-5231822. Tijdens de opening van de tentoonstelling wordt het boek 'Schoon genoeg! Huisvrouwen en huishoudtechnologie in Nederland, 1898-1998' gepresenteerd.

De tijd dat 'volksvrouwen' overdag bij de gegoede burgerij werkten en 's avonds thuis boven de tobbe stonden te zwoegen ligt nog betrekkelijk kort achter ons. Een overzicht van honderd jaar huisvrouwenleven.

In de roman 'Dagen van honger en ellende' (Neel Doff, vert. 1915) vertelt Keetje Oldema hoe ze rond de eeuwwisseling in Amsterdam leefde 'in een vochtig, vettig slop' waar zij 'met z'n allen één vertrek' bewoonden. Oldema was niet de enige die aan het einde van de vorige eeuw zo leefde in de oude wijken van Amsterdam. Hele gezinnen bewoonden één kamer waar moest worden geslapen én gegeten. Waar de was werd gedaan en de maaltijd werd bereid op een walmend petroleumstel. Dat alles zonder enige ventilatie van betekenis.

Rond 1895 besloot de Bouwonderneming Jordaan, een van de eerste woningbouwverenigingen in Amsterdam, enkele van deze huizen in de Jordaan te vervangen door nieuwbouw. Om inzicht te krijgen in het leven van de mensen die er woonden, werden van deze sloppenwoningen foto's gemaakt. Drie van die foto's hangen op de tentoonstelling Beroep Huisvrouw. 1898-1998: Honderd jaar huisvrouwenleven in de grote stad die vanaf 8 maart in het Amsterdams Historisch Museum is te zien. Van de architect van de nieuwbouw in de Jordaan, J.E. van der Pek, is het schilderij 'Gezicht op de Lijnbaansgracht' geëxposeerd. De expositie wordt gehouden ter herdenking van de Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid uit 1898 in Den Haag.

De tentoonstelling is rond vier thema's ingericht: huishouden in de standenmaatschapij rond de eeuwwisseling, de komst van gas en elektra in de jaren '20 en '30, het gezin als hoeksteen van de samenleving in de jaren '50 en '60 en huishoudens in de jaren '80 en '90.

Veel van wat op Beroep Huisvrouw is geëxposeerd roept herinneringen op aan vroeger, zoals een bruin koffiepotje. Dat staat in de kastjes van een originele, opnieuw opgebouwde keuken - een voorbeeld van het Nieuwe Zakelijk bouwen in de wijk Landlust in Amsterdam-West in de jaren '30 - temidden van weckflessen met ingemaakte bonen en blauw met wit gespikkelde emaille pannen. Dat koffiepotje is eenzelfde als die ik van mijn moeder heb geërfd. Ook het beeld van de volksvrouw als dienstmeid van de gegoede burgerij, die in haar eigen woning moet zwoegen boven de wastobbe is bekend.

Op de tentoonstelling lijkt het, vreemd genoeg, alsof er na 1920 opeens geen verschil meer bestaat tussen rijk en arm. De huishoudens van de lagere middenklassen krijgen alle aandacht. Misschien valt dat te verklaren uit het materiaal dat voor de tentoonstelling is gebruikt. De elkaar beconcurrerende gas- en elektriciteitsbedrijven richtten hun propaganda op deze groepen. Ook de bezuinigingscommissie, die de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen na de Tweede Wereldoorlog instelde, spreekt in haar adviezen over 'het gemiddelde gezin'. Foto's van interieurs uit de publicatie van het Philips onderzoek naar 'werk en bezigheden van de Nederlandse huisvrouw' uit 1966, versterken eveneens het beeld dat de Nederlandse huisvrouw en masse tot de modale burgerklasse behoorde.

Pas in de portretten van huishoudens uit 1998 is weer aandacht voor diversiteit. De vrouw van een chauffeur werkt vier dagen in de week als hulp in de huishouding. Vrijdag maakt zij haar eigen driekamerwoning schoon. Het huis van een academisch gevormd echtpaar met twee kinderen, telt drie verdiepingen en wordt onderhouden door de vrouw des huizes, een werkster en een inwonende oppas, die op de bovenste verdieping een eigen kamer met keukentje heeft. De 24-jarige alleenstaande studente filmkunde bekommert zich amper om haar huishouden. Ze is ook bijna nooit thuis.

Informatie

Internationale Vrouwendag op 8 maart

Groningen: 'Vrouw en Arbeid in Groningen 1898-1998, Vrouw en Arbeid in de stad. Gewoon werkende vrouwen!' 6 mrt t/m 29 juni, Universiteitsmuseum, Groningen. Inl 050-3635562

Amsterdam: 'Oplichten van de sluiers in Afghanistan', foto's. 8 t/m 19 mrt, Maison Descartes, Vijzelgracht 2a, Amsterdam. Werken van vrouwelijke componisten en pianisten worden op 8 mrt, 12u ten gehore gebracht in het pianolamuseum, Westerstraat 106, Amsterdam. Toegang ƒ 10 65+ en stadspas ƒ 7,50. Res 020-6279624. Vrouwenarbeid en Recht; recht op economische zelfstandigheid, met op 7 mrt v.a. 14u op het Beursplein een landelijke solidariteitsdemonstratie van zwarte, migranten-, vluchtelingen- en witte vrouwen en om 15u een manifestatie in de Mozes en Aäronkerk. Theater, forum en optredens op 8 mrt v.a. 12u in het Vrouwenhuis, Nieuwe Herengracht 95, Amsterdam. Inl 020-6252066.

Arnhem: 'Wereld van verschil'. Kunstenaressen in de gemeentemusea Arnhem. 8 mrt t/m 3 mei, Historisch Museum Het Burgerweeshuis, Bovenbeekstraat 21. Tel 026-4426900. 8 mrt t/m 28 juni, Museum voor Moderne Kunst, Utrechtseweg 87. Inl 026-3512431.

Eindhoven: multicultureel vrouwenfeest met als thema 'Vrouwen (en) ideaalbeeld', 8 mrt 15-19u, Buurtcentrum De Karre, Floresplein 19-d. Inl 050-5710112 Iteke Weeda geeft op 8 mrt een lezing over vriendschappen. Verder optredens van o.a. zangeres Josta Meye, workshops en en een wereldbuffet. Gebouw v.h. REC, Le Sage ten Broeklaan 15, Eindhoven. Entree ƒ 2,50. Wereldbuffet ƒ 7,50, res. noodzakelijk. Vanaf 20u30 is in het Vrouwencentrum, Schalmstraat 2b, Eindhoven een feest. Inl 040-2443063.

Leeuwarden: bijeenkomst o.a. over knelpunten in de thuiszorg. 5 mrt 9u30-12u30, Kurioskerk, Julianalaan, Leeuwarden. Inl 058-2663153.

Rockanje: bijeenkomst met o.a. Amnesty International en vrouwelijke asielzoekers over de multiculturele samenleving. 9 mrt 19u30, Welkomkerk, Hoogvlietlaan 23, Rockanje. Inl 0181-402623.

Bergen NH: discussie over vrouwenhandel. 9 mrt 14-17u, Oude Raadhuis, Raadhuisstraat 2-4, Bergen NH. Inl 072-5845659.

Den Haag: 'Heden verleden toekomst', met optredens van o.a. Betty Ray's Café, de Javaanse dansgroep Budoyo Mekar Sari en de Turkse meidengroep Kardelen. 8 mrt, 14-21u, Stadhuis Atrium, Spui 70, Den Haag. Inl 070-3653844.

Breda: 'De onvoltooide symfonie in E', met o.a. een koffieconcert, een lezing van Mieke de Wit over emancipatie, een dialoog tussen moeders en dochters uit verschillende culturen en een optreden van het cabaret Turkish Delight. 8 mrt, 12-24u, de Avenue, Waterstraat 5, Breda. Inl 076-5148448.

Rotterdam: 'Vrouwelijke inspiratie in Europa', met o.a. een lezing van Olga Esser over de invloed van zwarte en migrantenvrouwen in Europa, workshops, een forumdiscussie en vanaf 20u een internationale damesfuif. 8 mrt, 10u30, Vrouwenhuis, Eendrachtsweg 71. Inl 010-4141018.

Utrecht: workshops, theater en film met als thema creativiteit en de opening van de tentoonstelling 'Van huisnijverheid tot Kunst'. 8 mrt, MEC, Wittevrouwenkade 6, Utrecht. Inl 030-2369960.