Groningen: De coalitie kan wèl blijven

Burgemeester Ouwerkerk moest weg na rellen in de Oosterparkwijk. Zijn partij won.

TWEE TELLEN nadat interim-burgemeester Han Lammers de uitslag in de bomvolle Groninger raadszaal heeft meegedeeld, wordt in de wandelgangen al de voor de hand liggende conclusie getrokken: het huidige college van PvdA, CDA en D66 kan doorgaan. Dat gaat VVD-lijsttrekker en fractievoorzitter Koen Schuiling toch echt te ver: “Een partij die zo zwaar verliest als D66 zal daar toch consequenties uit moeten trekken. Waar houden we anders verkiezingen voor?”

De hele dag heeft Schuiling er opgewekt rekening mee gehouden dat zijn partij een zetel zou winnen. Zijn gezicht verraadt nu twijfel, de VVD heeft nauwelijks stemmen gewonnen, zodat het aantal zetels gelijk blijft. De kans dat de liberalen na 26 jaar eindelijk weer een rol gaan vervullen in het dagelijks bestuur van de stad is daarmee wel bijzonder klein geworden.

De organisatoren van de grote verkiezingsavond in het stadhuis aan de Grote Markt werden gisteren gehinderd door allerlei technische problemen. Een andere factor die sterk vertragend werkte was de grote opkomst in een aantal stembureaus tussen zeven en acht uur 's avonds.

Tegelijk was de vraag die iedereen bezighield: zal er sprake zijn van een Ouwerkerk-effect? Wat dat ook zou kunnen zijn. “De stagnatie, dat is het Ouwerkerk-effect”, mompelt een belangstellende. Raadsleden en andere partijleden zaten met heel andere vragen. Rekenen de kiezers ons af op de politieke afhandeling van de rellen in de Oosterparkwijk, waar de burgemeester verstek liet gaan? Of op het (uitgelekte) rapport-Bakkenist dat de verstoorde verhouding in het driehoeksoverleg (bestuur, openbaar ministerie en politietop) blootlegde? Wie gaat er betalen voor het vertrek van Hans Ouwerkerk, was een terugkerende vraag. Ouwerkerk, op 28 januari opgestapt omdat hij onvoldoende steun vond in de gemeenteraad, was zelf ook benieuwd naar het antwoord en kwam tegen half acht een kijkje nemen.

Het is half elf, ruim een uur later dan gepland, wanneer Han Lammers onder gejuich en wapperend met papieren de zaal binnen komt. Tot dan heeft het publiek het moeten doen met percentages afkomstig van zo'n 20 stembureaus, maar de rekenmeesters blijken nu alle stemmen al te hebben vertaald naar de zetelverdeling. Lammers begint met de kleinste: de partij Student en Stad die de ene zetel van 1994 wist te behouden. Het duurt slechts seconden tot de Partij van de Arbeid aan de beurt is. Lammers leest: “Dertien zetels, het waren er tien.” Fractieleidster Timmerman wordt geknuffeld. Een aantal partijleden ziet de winst als het Ouwerkerk-effect. De kiezers zouden het vertrek van de PvdA-burgemeester hebben willen goedmaken. “Als mijn partij wint, ben ik een gelukkig man”, zegt Ouwerkerk zelf.

De fractie van D66, de hele avond zeer ongerust en gespannen, weet inmiddels ook hoe het ervoor staat. Ze heeft drie zetels verloren en houdt er nog vier over. Fractieleider Henk Pijlman verzacht de pijn voor zichzelf enigszins: “Ik heb begrepen dat we landelijk naar zo'n zes procent zijn gezakt, met vier zetels zitten we hier nog op tien. Ik ben dus relatief opgelucht.” Hij onderkent evenwel dat de realiteit van deze uitslag tot gevolg zal moeten hebben dat D66 een van de twee wethouderszetels inlevert. Die gaat naar de PvdA, zoveel staat vast. “Nee, we kunnen hierna niet zomaar op dezelfde basis doorgaan”, aldus Pijlman.

Het CDA blijft in Groningen vier zetels houden en daarmee zou een college van PvdA, CDA en D66 op 21 van de 39 zetels kunnen steunen. Een meerderheid, weliswaar krap, maar genoeg. Of het voldoende is om alle ambitieuze plannen te verwezenlijken, zoals een ingrijpende 'verbouwing' van de noordwand van de Grote Markt, inclusief een grote parkeergarage met winkelgoot pal onder dat markante plein, wordt door enkele aanwezigen spontaan betwijfeld.

Opvallende uitkomst in de noordelijke universiteitsstad is verder het verlies voor GroenLinks (van 6 naar 5) en de winst voor de Socialistische Partij (van 3 naar 4).

In de wandelgangen gonst nog een andere oplossing, die ook aan deze uitslag recht zou kunnen doen. De VVD laat de claim op de burgemeesterspost, in voorzichtige termen uitgesproken door Bolkestein, vallen en mag in ruil daarvoor een wethouder leveren. Groningen zou dan opnieuw een PvdA-burgemeester krijgen. Wie dat wordt, weet men in de wandelgangen ook al: Jacques Wallage, de fractieleider in de Tweede Kamer en oud-wethouder, die alweer enige tijd in de stad woont.

Het grootste deel van deze verkiezingsdag leek de opkomst ver onder de zestig, zelfs de vijftig procent te blijven. In de Simon van Hasseltschool in de Oosterparkwijk is stembureau 23 ondergebracht. Tussen de middag heeft men er 15 procent van de kiezers geteld. Een aantal Oosterparkers zegt te verwachten dat de rellen van vlak voor Oudjaar, het daarop volgende vertrek van korpschef Veenstra en burgemeester Ouwerkerk tot gevolg hebben dat veel mensen weg blijven. De bewoners van deze volkswijk weten immers dat veel leden van de Socialistische Partij ontevreden zijn over de opstelling van de SP-fractie bij het debat over de rellen. De SP wilde Ouwerkerk toen niet steunen.

SP-Statenlid John Lammers, wiens huis en inboedel op die 30ste december werden vernield, zegt: “Veel Oosterparkers hebben ons die harde opstelling kwalijk genomen.” Een enkele wijkbewoner reageert verontwaardigd op de aandacht van de media: “Het gedonder hier moet nu eens afgelopen zijn, met de Oosterparkwijk is niets bijzonders aan de hand.” De politie kijkt daar blijkbaar anders tegenaan. Twee panden die tijdens de rellen werden vernield, worden opgeknapt en zullen dienst gaan doen als (tijdelijke) politiepost.