Slecht weer beïnvloedt opkomst verkiezingen

ROTTERDAM, 4 MAART. De opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen kwam vanochtend traag op gang, zo bleek uit een rondgang langs stembureaus rond het middaguur. In nogal wat gemeenten leek het percentage opgekomen stemmers iets lager dan rond hetzelfde tijdstip vier jaar geleden.

Volgens Bureau Inter/View kan het slechte weer een doorslaggevende rol spelen voor de totale opkomst. Het bureau sluit niet uit dat de opkomst uiteindelijk ruim onder de 60 procent uitkomt. Vier jaar geleden ging circa 65 procent naar de stembus.

In het Amsterdamse stembureau De Drie Hoven, waar premier Kok zijn stem uitbracht, had tegen het middaguur 20 procent van de stemgerechtigden zijn keuze gemaakt. In een lokaal in Oost was de opkomst daarentegen slechts 7 procent. In het stadsdeel Watergraafsmeer, waar VVD-leider Bolkestein stemde, had ruim 10 procent van de kiezers gestemd.

Er wordt vandaag gestemd voor 9.045 raadszetels in 485 gemeenten. In 63 gemeenten kan niet worden gestemd omdat na recente gemeentelijke herindelingen eerder verkiezingen werden gehouden.

De leiders van de grote partijen concentreerden zich gisteravond alvast op de Kamerverkiezingen van 6 mei. Opnieuw kwam de vraag aan de orde wie van een mogelijk volgend 'paars' kabinet de premier zou moeten zijn. PvdA-lijsttrekker Kok, de huidige premier, heeft de VVD uitgedaagd bekend te maken wie haar premierskandidaat is. De VVD vindt het daarvoor nog veel te vroeg en bestrijdt bovendien dat de vraag van groot belang is.

“Het gaat niet om baantjes voor politici maar om banen voor de mensen in het land”, zei partijleider Bolkestein op een verkiezingsbijeenkomst in Dordrecht. Maar de VVD zal duidelijkheid geven wanneer Kok zich eerst onomwonden uitspreekt voor de vorming van een tweede paars kabinet, stelde Bolkestein voor. Volgens VVD en D66 “flirt” de PvdA met het CDA.

D66-fractieleider De Graaf kwam gisteren met een alternatieve oplossing voor de premierskwestie: Als Kok en Bolkestein niet willen, is zijn partijleider Borst een uitstekende kandidaat. Dat D66 mogelijk veel van haar 24 zetels gaat verliezen, vond hij wat dit betreft geen bezwaar. In 1971 werd de ARP'er Biesheuvel premier, terwijl zijn fractie slechts dertien zetels had, en coalitiegenoot KVP 35.

Winst of verlies zullen vanavond relatieve begrippen zijn: het hangt er maar vanaf met welke vorige uitslag de resultaten van vandaag worden vergeleken. Bij de raadsverkiezingen van 1994 haalde de VVD 18 procent, dat was omgerekend in Kamerzetels 28 zetels. Bij de direct daaropvolgende Kamerverkiezingen haalde de partij 31 zetels, en een jaar later bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten omgerekend zelfs 43 zetels.

Wanneer vanavond uitsluitend zal worden gekeken naar het aantal raadsleden dat de VVD erbij krijgt in vergelijking met vier jaar geleden, zal de uitslag voor de liberalen naar verwachting gunstig zijn. Wanneer een vergelijking wordt gemaakt met de laatste verkiezingen, die voor de Provinciale Staten, zien dezelfde cijfers er waarschijnlijk anders uit.

Rekenen zullen vanavond ook de kandidaten voor de gemeenteraad die met voorkeurstemmen hopen te worden gekozen. Om vanaf een lage plaats op de kandidatenlijst toch in de raad te komen is een kwart van de kiesdeler nodig. De kiesdeler is het aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels. Indien een partij op basis van de uitslag recht heeft op drie zetels, maar nummer tien op de lijst van die partij heeft extra veel stemmen achter zijn naam gekregen, dan krijgt de nummer tien een van die drie zetels wanneer dat extra aantal stemmen gelijk is aan een kwart van de kiesdeler.