India krijgt weer instabiele regering

Geen van de grote partijen in India heeft de absolute meerderheid gehaald bij de parlementsverkiezingen. De kans op de vorming van een stabiele regeringscoalitie lijkt uiterst klein.

NEW DELHI, 4 MAART. Terwijl de kiezers in zes Noord-Indiase districten nog naar de stembus moeten, zijn de onderhandelaars van de grootste partijen al lang en breed begonnen met de formatie van een nieuwe regering.

Geen van de partijen bereikt de magische grens van 273 zetels, goed voor de absolute meerderheid in het parlement. De nationalistische hindoepartij BJP komt dankzij de steun van 16 regionale partijen voorlopig uit op 251 zetels, de Congrespartij en vier kleinere partijen staan op 167 zetels, en het Verenigd Front, ook al een coalitie van 14 partijen, op 96. Binnen deze bonte linkse alliantie vormen de overwegend Bengaalse communisten de grootste partij.

Dat het vervolg moeizaam wordt, is duidelijk: hoe dan ook zal een coalitie van meer dan tien partijen regeringsverantwoordelijkheid moeten nemen. De verkiezingen hebben met de rechtse, nationalistische hindoepartij BJP weliswaar een duidelijke winnaar opgeleverd, het is onwaarschijnlijk dat de verkiezingsuitslag zal leiden tot de stabiele regering die alle partijen zo graag willen vormen. In tegendeel, de uitslag heeft alle ingrediënten in zich voor een snelle herhaling van de grootste electorale operatie ter wereld. Hoe meer partijen compromissen moeten sluiten, des te groter is de kans op onmin, zeker in een land waar coalitiepolitiek zo'n kort verleden heeft. “De natie wacht een verlenging van het tijdperk van instabiele regeringen”, schreef het dagblad The Hindu vanochtend veelbetekenend.

De vorming van coalities vòòr de verkiezingen is een verschijnsel dat zich nog niet eerder zo nadrukkelijk voordeed in India. De meeste allianties, geboren uit het besef dat geen enkele partij meer de absolute macht zal krijgen, hebben meer weg van een serie pragmatische verstandshuwelijken dan van coalities op basis van wederzijds vertrouwen en een overeenkomende politieke visie.

Met name de Bharatiya Janata Party (Indiase Volkspartij, BJP) profiteerde van haar coalitiestrategie. Terwijl de partij bij de vorige verkiezingen vrijwel alleen stond, kregen de nationalisten nu 16 regionale partijen achter zich en konden zij een brug slaan naar Zuid-India, tot nu toe onontgonnen terrein voor de BJP. De komende dagen zullen de drie blokken geen mogelijkheid onbenut laten hun zetelaantal uit te breiden tot 273. Pikant is dat onder de overige partijen nog 21 zetels te halen zijn. Met die splinterpartijen kan zowel de BJP als de glorende post-electorale coalitie van Congrespartij en Verenigd Front de felbegeerde meerderheid behalen.

De 300 miljoen kiezers die de afgelopen weken hun stem uitbrachten, hebben de politiek geen eenduidige boodschap kunnen overbrengen. Zowel de BJP als de Congrespartij verloren soms zwaar in hun 'eigen' kiesdistricten, maar behaalden tegelijkertijd winst in 'vreemde' streken. Zo werd de BJP bijna weggevaagd in de westelijke deelstaat Maharashtra waarvan Bombay de hoofdstad is. Maharashtra zelf wordt bestuurd door een coalitie van BJP en de extreem-rechtse partij Shiv Sena. In de zuidelijke deelstaat Tamil Nadu, tot nu toe vreemde bodem voor de nationalistische hindoepartij, werd een grote doorbraak bereikt door een tactisch verbond met de AIADMK van de populistische politica Jayalalitha, een voormalige bondgenote van de Congrespartij.

Ook de Congrespartij werd op onvoorspelbare uitslagen getracteerd. De partij behaalde beduidend meer zetels dan was voorspeld, maar te weinig om de BJP te benaderen. Van de Congrespartij bleef niets over in de dichtbevolkte deelstaat Uttar Pradesh. Zelfs het kiesdistrict Amethi van wijlen Rajiv Gandhi ging naar een andere partij. In Maharashtra en Rajasthan werd wel grote winst geboekt. De Sonia Gandhi-show van de afgelopen weken heeft de partij vermoedelijk voor een desastreuze nederlaag behoed. Wat haar toekomstige rol zal zijn in de landelijke politiek, is volstrekt onduidelijk.

De verkiezingsuitslag bevestigt verder dat de BJP, door tegenstanders verafschuwd om zijn pro-hindoe- en anti-moslimretoriek, geen 'onaanraakbare' meer is in de Indiase politiek. Met 167 eigen zetels is de partij voor de tweede achtereenvolgende keer de grootste politieke beweging en daarmee een gevestigde macht. Gebleken is dat de politieke leiders Advani en Vajpayee de afgelopen maanden het vertrouwen hebben kunnen winnen van veel moslims. Een van de oorzaken van de winst van de BJP is volgens waarnemers de zwalkende koers en het ontbreken van goed leiderschap bij de oude Congrespartij, die sinds de onafhankelijkheid 45 van de 50 jaar aan de macht was.

De tegenstanders van de BJP blijven hameren op gevaarlijke BJP-tendensen als religieus onderscheid, rassenhaat en uiterst conservatieve denkbeelden. De BJP zou opnieuw barrières willen opwerpen om de Indiase economie te beschermen tegen buitenlandse invloeden. Een ander heikel punt is de wens van de BJP-leiding dat India over zijn eigen kernwapens moet beschikken.

“Wij zullen er alles aan doen om de BJP van de macht weg te houden”, zei demissionair premier Gujral gisteren in een reactie op de voorlopige uitslag. Zijn Verenigd Front heeft het anti-BJP-draaiboek, dat voorziet in samenwerking met de Congrespartij, al opengeslagen.

De grote vraag is nu welke stap president K.R. Narayanan als eerste zet. Volgens oud gebruik geeft de president de grootste partij de eerste mogelijkheid om een regering te vormen. Gezien het verleden - in 1996 werd de minderheidsregering van Atal Behari Vajpayee na 13 dagen weggestemd door de oppositie - is een meerderheid een vereiste voor de BJP. De partij heeft de laatste maanden in verschillende deelstaten laten zien hoe creatief zij kan zijn als het gaat om het verkrijgen van meerderheden. In Uttar Pradesh bijvoorbeeld slaagde BJP-premier Kalyan Singh er eind vorig jaar in meer dan 40 parlementsleden, vooral van de Congrespartij, te laten overlopen naar de BJP om zijn regering te redden. Alle overlopers werden beloond met een ministerspost. Een prangende vraag is of de BJP mogelijkheden ziet deze U-P (Uttar Pradesh), zoals de politieke lokroep is gaan heten, te herhalen in het centrum van de macht, New Delhi.