Van Ommeren en Pakhoed waren lang tegen monopolies; Markt dwong fusiepartners

Pakhoed (tankopslag en distributie van chemicaliën) fuseert met Van Ommeren (tankopslag en transport). Binnen twee maanden was er een akkoord tussen twee bestuursvoorzitters die jaren om het hardst hebben geschreeuwd dat van “een fusie geen sprake kon zijn.”

ROTTERDAM, 3 MAART. De bestuurders Klaas Westdijk (Pakhoed) en Carel van den Driest (Van Ommeren) zijn geen onbekenden van elkaar. Tijdens het jaarlijkse werkgeversdiner in de Rotterdamse haven zitten beide ondernemers steevast aan dezelfde tafel, een deel van de 9.000 werknemers van beide ondernemingen komen elkaar in de branche van tankopslag, tankvaart, distributie en logistiek vrijwel dagelijks overal ter wereld tegen.

Door de buitenwereld werd over een fusie tussen Pakhoed en Van Ommeren daarom al jaren hardop gespeculeerd. Maar die logica werd altijd gelogenstraft door Westdijk en Van den Driest die dergelijke geruchten afdeden als “niet geloofwaardig” en een waar rookgordijn optrokken. Westdijk deed dat meestal door het opsteken van een sigaartje, de sportieve Van den Driest, roeier en rijder van de Elfstentocht, roerde zich verbaal. “We zouden bij een fusie in Rotterdam de grootste aanbieder van tankopslag worden, dus monopolist. Dat lijkt me geen goede zaak voor Pakhoed, niet voor Van Ommeren en niet voor de aandeelhouders. Ik concurreer graag ook in de Rotterdamse haven.”

De marktomstandigheden hebben echter anders beslist. Gisteren werd bekendgemaakt dat Pakhoed en Van Ommeren samen verder gaan onder de naam Vopak, een onderneming die in 1997 een gezamenlijke omzet van ruim 7 miljard had, een nettowinst realiseerde van 331 miljoen en een marktwaarde vertegenwoordigt van 3,5 miljard gulden. Van den Driest bleef gezien zijn eerdere uitlatingen zijn geloof nog enigszins trouw door te verklaren dat hij zelfs nu nog “een beetje tegen de fusie is”. Maar hij vertelde ook de fusie door de veranderde marktomstandigheden een uitstekende zaak te vinden.

“De fusie komt niet onverwacht”, zegt Henk Molenaar, hoogleraar haveneconomie aan de Erasmus universiteit in Rotterdam. “In tankopslag zijn Van Ommeren en Pakhoed nu 'kampioen van de wereld'. Door hun grotere omvang kunnen ze nu ook andere activiteiten gaan ontwikkelen. Ik denk aan voorraadbeheer en distributie. Pakhoed is daar voor de chemische industrie al geruime tijd mee bezig. Van Ommeren moet hebben ingezien dat de chemische distributie een aantrekkelijk perspectief biedt op meer winst.”

Niettemin vindt een aantal analisten de fusie met name een zwaktebod van Van Ommeren. “Ik hoor ze drie, vier jaar geleden nog praten over de opbrengst per dag van hun productentankers”, zegt een analilst. “Er rolden bedragen over tafel van 18.000 dollar per dag. Dat is zelfs op het hoogtepunt nooit meer geweest dan 15.000 dollar. Anderzijds heeft Van Ommeren met name in de tankopslag de tweede helft vorig jaar goud geld verdiend. Zelfs in Singapore (waar Van Ommeren ondermeer een strategische brandstofreserve voor het Amerikaanse leger heeft opgeslagen, red.) is enorm veel geld verdiend. Van Ommeren heeft een veel sterkere balans dan Pakhoed. Van Ommeren kan Pakhoed het geld verschaffen voor verder uitbreiding in de chemische sector.”

De bezinning op een mogelijke fusie kwam bij Van Ommeren echter enkele jaren eerder dan bij Pakhoed. Van den Driest is daar eerlijk in. Hij was de man die begin jaren negentig een einde maakte aan de fusie van Van Ommeren met handelshuis Ceteco (VOC), dat het VOC van de eenentwintigste eeuw moest worden. Het beschikte in de optiek van de managers over dezelfde wapens als de illustere voorganger uit de Gouden Eeuw, die ook rijkdom vergaarde met scheepvaart en opslagcapaciteit. De actviteiten van het nieuwe VOC pasten echter totaal niet bij elkaar. Van den Driest en zijn financële man Hendriks ontbonden de fusie met Ceteco en trokken zich terug op de kernactiviteiten opslag en tankvaart. Het legde Van Ommeren geen windeieren. Door het afstoten van branchevreemde activiteiten liep de omzet sterk terug, maar de winst explodeerde.

Niettemin werd Van den Driest al snel duidelijk dat de groei van Van Ommeren door de smalle basis van slechts twee kernactiviteiten dreigde te stagneren. Die gedachte was analoog aan die van zijn voorgangers uit de jaren zeventig bij Van Ommeren die in andere branches waren gestapt omdat zij de kernactiviteiten scheepvaart en tankopslag eveneens als een te smalle basis beschouwden om op den duur te overleven. Maar Van den Driest koos voor een andere strategie om te expanderen: namelijk een fusie met een branchegenoot.

Pakhoed heeft bij de fusie weer andere voordelen. Het ontdeed zich van Furness, dat in alles actief was behalve chemie. En juist in die sector is het bedrijf aan de Rotterdamse Blaak de laatste jaren spectaculair gegroeid en winstgevend geworden. Via grote acquisities als Lambert Rivière in Frankrijk en Univar in de VS is Pakhoed uitgegroeid tot de grootste chemische distributeur ter wereld. Ook in de tankopslag is fors geïnvesteerd. Activiteiten die veel geld hebben verslonden. De sterke kaspositie van de nieuwe partner Van Ommeren - die in de scheepvaart nog heel wat tafelzilver heeft - komt wat dat betreft als een geschenk uit de hemel.

    • Marc Serné