School met Marokkaanse kinderen begint opnieuw

Basisscholen in de grote steden kennen een stabiele toestroom van leerlingen. Toch loopt de Amsterdamse school De Edelsteen leeg. “Niemand wil dat zijn kind alleen tussen Marokkaanse leerlingen in de klas zit.”

AMSTERDAM, 3 MAART. Twee jongens van een jaar of acht rennen achter elkaar de trap af. Hun kreten echoën in het stenen trappenhuis, maar ze zijn onverstaanbaar. De jongens spreken Marokkaans, zoals bijna alle leerlingen op basisschool De Edelsteen in de Amsterdamse Pijp. Op deze mono-etnische school is 95 procent van de leerlingen van Marokkaanse afkomst. De voertaal in de klas is Nederlands, maar op het schoolplein is dat vaak Berbers of Arabisch.

Reden voor ouders van alle overige nationaliteiten in de Pijp om basisschool De Edelsteen te mijden. Ze tekenen voor de wachtlijsten van de Derde Daltonschool verderop, die met 60 procent autochtone leerlingen geldt als een gemengde school, en ze kiezen voor de peutervoorzieningen van de Oscar Carré basisschool of ze gaan elke ochtend ver buiten het stadsdeel naar witte scholen.

Uit onderzoek van stadsdeel de Pijp blijkt dat 400 autochtone ouderparen die tocht dagelijks maken. En nu de laatste paar jaar zelfs Marokkaanse ouders De Edelsteen te Marokkaans zijn gaan vinden, worden amper nieuwe kinderen aangemeld.

Terwijl alle basisscholen in grote steden een stabiele toestroom van leerlingen kennen, loopt De Edelsteen leeg. Waarnemend directeur Hein Capel begrijpt het wel: “Niemand wil dat zijn kind alleen tussen Marokkaanse leerlingen in de klas zit.”

De Edelsteen heeft nu nog 110 leerlingen, veel minder dan de landelijke opheffingsnorm van 189 leerlingen. Toch worden niet alle kleine scholen in Amsterdam gesloten, omdat scholen zoals de Derde Daltonschool (440 leerlingen) het stedelijk gemiddelde opkrikken.

Maar De Edelsteen kost ook nog eens geld. Het oude schoolgebouw is groot, waardoor het stadsdeel dit schooljaar 150.000 gulden verspilt aan huur en stookkosten van lege lokalen. Volgens het principe van de financiële gelijkstelling tussen openbaar- en bijzonder onderwijs moet de deelraad hetzelfde bedrag uitkeren aan de bijzondere scholen, wat neerkomt op 300.000 gulden per jaar. Een en ander vormt de aanleiding voor een reddingsactie die De Edelsteen weer aantrekkelijk moet maken, met name voor autochtone ouders.

Er zijn in Nederland zo'n 365 'zwarte' basisscholen, waar ruim 60 procent van de leerlingen van allochtone afkomst is, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. In Amsterdam is 48 procent van de scholen 'zwart'.

Van die 365 scholen zijn volgens staatssecretaris Netelenbos (Onderwijs) zo'n 70 scholen mono-etnisch, dat wil zeggen dat meer dan de helft van de leerlingen tot één etnische groep behoort. Dat zijn er 70 te veel, vinden Netelenbos, haar partij de PvdA, de VVD en de scholen zelf, omdat de eenzijdige samenstelling de integratie van de allochtone kinderen in de Nederlandse samenleving belemmert.

Bovendien is het volgens critici, zoals de VVD, in sociaal opzicht onwenselijk als ouders kiezen voor een school waar kinderen alleen leerlingen treffen van hun eigen etnische afkomst. Behalve dat de kinderen een taalachterstand oplopen, komen ze dan ook nauwelijks in aanraking met Nederlandse normen en waarden, zegt ook D66'er Karin de Moes, tot 14 april wethouder van onderwijs en welzijn in de Pijp.

Het probleem waar alle scholen en betrokken bestuurders voor staan, is dat niemand ouders kan dwingen om voor een bepaalde school te kiezen. De vrijheid van onderwijs is een groot goed in Nederland. Wie bijvoorbeeld kiest voor een bepaalde onderwijsrichting die alleen buiten zijn gemeente te vinden is, komt in aanmerking voor een financiële vergoeding.

Toch lijkt de wal het schip te keren in de Pijp. Het schrikbeeld van bloeiende mono-etnische scholen, waar leerlingen amper nog in contact staan met de Nederlandse cultuur, blijkt hier ongegrond. Immers, de school is zo Marokkaans geworden dat zelfs Marokkanen er niet meer heen willen. En omdat de deelraad noch de schoolleiding op deze voet verder wil, moesten ze kiezen: sluiten of een radicaal andere koers gaan varen. Ze kozen voor het tweede.

Vanaf augustus 1999 wordt De Edelsteen een Community School met voor- en naschoolse opvang en met een verlengde schooldag. Het deelraadsbestuur investeert vijf miljoen gulden in een gebouw dat behalve als school ook als buurthuis zal dienen. Het bestuur heeft grote ambities: binnen een paar jaar moet De Edelsteen twee keer zoveel leerlingen hebben, vooral nieuwe autochtonen. “We beginnen van onderaan een nieuwe school op te bouwen”, aldus Capel.

Hij hoopt dat er kleuters komen van de autochtone ouderparen die nu nog uitwijken naar scholen buiten de Pijp. Bovendien zal De Edelsteen, die naar de Noord-Pijp verhuist, alleen concurrentie ondervinden van één dure eliteschool en twee behoorlijk witte scholen met lange wachtlijsten.

Toch zijn veel Marokkaanse ouders ongelukkig met de verhuizing, omdat hun kinderen straks een drukke straat moeten oversteken en omdat met de school de sociale spil van hun buurt verdwijnt. Maar er is geen alternatief, zegt De Edelsteen: de school moet sluiten óf verhuizen. Wethouder Karin de Moes: “Kinderen moeten op de basisschool al leren omgaan met Nederlanders. De arbeidsmarkt en de samenleving zijn tenslotte ook gemengd.”