Hoofddoek inzet machtsstrijd in Turkije

De Turkse regering is bereid het verbod op islamitische kledij bij scholieren te versoepelen. Een botsing met het leger dreigt.

ANKARA, 2 MAART. Temidden van protesten door duizenden studenten in Istanbul tegen het verbod van het dragen van islamitische kledij door vrouwen en baarden door mannen op universiteiten en religieuze scholen, heeft de Turkse regering besloten om het desbetreffende decreet te verzachten. Daarmee riskeert de regering een confrontatie met de machtige Turkse legertop, die meent dat de politieke islam nog steeds de belangrijkste bedreiging vormt voor het seculiere karakter van Turkije. Op zijn bevel wordt de komende zitting van de door het leger gedomineerde Nationale veiligheidsraad volledig gewijd aan de gevaren van de politieke islam.

Het compromis van de regering heeft vooral betrekking op de religieuze opleidingen. Dat gebeurt mede naar aanleiding van de uitspraak van het Turkse directoraat voor godsdienstzaken, dat de islamitische hoofddoek op religieuze middelbare scholen noch in tegenspraak is met normen die in de Turkse samenleving gelden, noch in strijd is met de principes van Atatürk, die de blik van Turkije op het Westen richtte. Het directoraat verwoordt hiermee zowel de gevoelens van de aanhangers van de politieke islam, als die van de overwegend conservatieve bevolking op het Turkse platteland en in de provinciesteden.

De sociaal-democratische minister van Onderwijs, Hikmet Ulagbay, zou evenwel het liefst zien dat deze middelbare scholieres slechts een hoofddoek dragen tijdens de koranlessen, terwijl ze nu tijdens alle lessen gesluierd zijn. Midden januari blies hij daarom een uit 1982 stammend decreet nieuw leven in, waarin strenge eisen worden gesteld wat betreft het dragen van islamitische kledij voor vrouwen en baarden voor mannen op universiteiten en scholen. Aansluitend daarop haalde Ulagbay, die vorig jaar op instigatie van de invloedrijke Turkse legertop de algemene leerplicht van vijf naar acht jaar opvoerde om zo de islamitische middenscholen te kunnen sluiten, deze maand de onderwijsautoriteiten uit de provincie naar Ankara om toe te zien op de naleving van de kledingvoorschriften.

Vice-premier Bülent Ecevit zei onder druk van zijn conservatieve en liberale coalitiepartners gisteren toe om met Ulagbay te overleggen over een versoepeling van de kledingvoorschriften. Tevens trok de rector van de universiteit van Istanbul, waar vorig week dagenlang werd geprotesteerd, voorlopig de maatregel in dat studentes in religieuze kledij en mannen met baarden van de tentamens zijn uitgesloten. Dezen kregen de steun van ultra-nationalistische en sommige linkse studenten.

De onrust, zowel in politieke kringen als op straat onder de studenten, valt samen met de eerste verjaardag van het ultimatum dat de Turkse legerstaf op 28 februari van het vorig jaar aan de regering van Necmettin Erbakan stelde om het seculiere karakter van Turkije te verstevigen. Dit 18 punten tellende dictaat leidde in de zomer tot de val van de eerste door moslim-fundamentalisten geleide regering in de Turkse republiek en de komst van een gelegenheidskabinet van sociaal-democraten, liberalen en conservatieven onder leiding van Mesut Yilmaz van de Moederlandpartij. Zijn belangrijkste opdracht was de islamisering van Turkije tot staan te brengen.

Volgens de Turkse legertop, de traditionele beschermers van het wereldlijke Turkije, is Yilmaz daar onvoldoende in geslaagd. De militairen waarschuwden vorige week “dat het decreet wat betreft het verbod op het dragen van islamitische kledij niet ondergeschikt mag worden gemaakt aan verkiezingswinst”. Ze refereren daarmee aan de meningsverschillen in het kabinet over de mate waarin die kledingvoorschriften moeten worden nageleefd. De Moederlandpartij is vooralsnog niet bereid om het conservatieve deel van haar achterban van zich te vervreemden.

Turkije lijkt zo, ook al is er nu een seculiere regering aan de macht, aan de vooravond te staan van een nieuwe confrontatie tussen leger en politiek wat betreft de grenzen van de politieke islam. De inzet is de türban, de islamitishe hoofddoek, die in seculiere kringen als een symbool van de politieke islam wordt aangemerkt.