Buren worden verrassend partners in Vopak

Jarenlang hebben ze elkaar niet zien staan, maar marktomstandigheden 'dwingen' Van Ommeren en Pakhoed tot een fusie. Onder de naam Vopak wil de combinatie in de hele wereld een leidende rol blijven spelen in opslag van grondstoffen en chemicaliën.

ROTTERDAM 2 MAART. Havenconcerns Van Ommeren en Pakhoed zijn elkaar in de armen gevallen nadat beide een pijnlijke scheiding achter de rug hadden. Van Ommeren heeft begin jaren negentig een blauwtje gelopen met het handelsbedrijf Ceteco, terwijl Pakhoed het conglomeraat Furness op een haar na weer van de hand heeft gedaan. Alleen de huidige bestuursvoorzitter van Pakhoed, N. Westdijk, resteert uit de overname van Furness.

Het terugdraaien van de twee overnames karakteriseert de strategie van de ondernemingen die op een steenworp afstand van elkaar in de Rotterdamse haven liggen. Van Ommeren nam, later gevolgd door Pakhoed, begin jaren negentig de beslissing terug te keren naar de kernactiviteiten. Voor de eerste zijn dat opslag en tankvaart, voor Pakhoed komt daar de opslag van chemicaliën bij.

Bestuursvoorzitter C.J. van den Driest van Van Ommeren kwam vorig jaar met een simpele verklaring voor deze keuze. “Wanneer je een speler op wereldschaal wilt zijn, moet je je niet laten afleiden door andere dingen.” In de afgelopen twee jaar heeft Van Ommeren het handelsbedrijf Intexo in twee etappes van de hand gedaan en werden twee Amerikaanse stuwadoorsbedrijven verkocht.

“Twee jaar geleden leken de bedrijven nog meer op elkaar dan nu door de chemische opslag van Pakhoed het geval is”, stelt analist Vincent Scheffer van effectenbank Labouchère. “Toch blijft het een goede zet: geen enkele chemiereus of oliebedrijf kan nu nog om de nieuwe combinatie heen. In opslag wordt Vopak veruit de grootste in de wereld. Groot voordeel is dat de twee Nederlandse bedrijven nu niet meer tegen elkaar worden uitgespeeld als concurrenten.”

Maar juist zo'n sterke marktpositie kan zich tegen de Rotterdamse bedrijven keren. Het is volgens waarnemers zeer de vraag of mededingingscommissaris Karel van Miert van de Europese Unie akkoord gaat met de samenballing. Van Ommeren en Pakhoed hebben alvast voorgesteld activiteiten in Antwerpen en Rotterdam voor een deel van de hand te doen. “Een bezwaar van Brussel ligt zozeer voor de hand, dat zij er ongetwijfeld goed naar hebben gekeken. De ondernemingen vinden de kans op een veto van Van Miert blijkbaar gering”, stelt Scheffer.

Op het gebied van de opslag kan het Amerikaanse GATX het nieuwe Vopak slechts op ruime afstand volgen. Volgens Richard Brakenhoff van effectenbank Kempen beschikken Van Ommeren en Pakhoed samen over 30 miljoen kubieke meter opslagruimte, terwijl de wereldmarkt op circa 100 miljoen wordt geschat. “GATX heeft slechts 10 miljoen in handen en ook nog eens een miljoen in de verkoop. Van dominantie kan je dus wel spreken.” Van de totale opslagcapaciteit in Nederland (18 miljoen kubieke meter) heeft Vopak bijna 13 miljoen in handen.

Niet alleen de marktpositie wordt met de fusie versterkt. “Door de samenwerking kunnen de bedrijven in het Verre Oosten veel meer investeren. Om een wereldspeler te worden, moet je nu eenmaal fuseren en je beperken tot de kernactiviteiten”, stelt een ingewijde. “Het geld dat vrijkomt uit de verkoop van enkele Antwerpse en Rotterdamse activiteiten kan mooi voor de Aziatische activiteiten worden gebruikt. In Europa zitten ze sterk, en met Pakhoed-dochter Univar is de nieuwe combinatie ook in de Verenigde Staten aanwezig.”

Sinds de concentratie op de kernactiviteiten zijn eerst Van Ommeren en nu ook Pakhoed winstgevender geworden, maar de recente prestaties op de beurs vallen tegen. Wel zorgde de geboorte van Vopak vanochtend voor een opleving. Van Ommeren zag de koers met 5,70 gulden stijgen tot 88 gulden, terwijl Pakhoed een vergelijkbare stijging boekte: met 4,80 tot 73 gulden.

Hiermee maken de havenfondsen hun slechte beursprestaties in het afgelopen jaar zeker niet goed: in vergelijking met een jaar geleden boekte Van Ommeren een koersstijging van ruim 10 procent. Een mager resultaat in een jaar waarin het gemiddelde beursfonds met bijna de helft in waarde toenam.

Pakhoed presteerde op de beurs iets beter, waarmee het aloude beursmotto 'Pakhoed, pak jas en wegwezen' enigszins achterhaald is. Inclusief het fusienieuws is de koers van Pakhoed met een kwart gestegen. Een ingewijde heeft een verklaring: “Van Ommeren heeft zich eerder beperkt tot de kernactiviteiten, waardoor het de laatste jaren winstgevender is geweest. Pakhoed heeft later tot deze stap besloten en de aandeelhouders wachten op de resultaten hiervan.”

Gezien de beursreactie van vanochtend komt de fusie in de ogen van de belegger niets te vroeg. Toch komt het samengaan voor menigeen als een verrassing, bijvoorbeeld voor de vakbonden die zonder overleg 100 arbeidsplaatsen in Nederland zien wegvallen. Eigenlijk moet iedereen die Pakhoed en Van Ommeren de laatste jaren heeft gevolgd zijn verrast. Zelfs de meest ingevoerde waarnemer wuifde tot voor kort het fusiegerucht gekscherend weg. “Een sterke concentratie van tankopslag heeft meer nadelen dan voordelen. Voor de opslag van containers en van graan en erts kan je slechts bij één grote aanbieder terecht. Als Rotterdam nu ook nog eens één 'tankopslagboer' zou krijgen, is dat niet goed voor de haven en niet goed voor de aandeelhouders. Uit geluiden die ik beluister bij Pakhoed maak ik op dat men er bij de concurrent precies zo over denkt”, zei bestuursvoorzitter Van den Driest van Van Ommeren nog in 1995. Hij neemt uiterlijk in 2001 het roer over van Westdijk.

    • Erik van der Walle