Zappend door Zuid-Afrika

Of we op willen houden alle Zuidafrikaanse literatuur als bevrijdingsliteratuur te zien. Een Haagse avond over een land waar al onze kennissen in het verzet hebben gezeten.

DEN HAAG, 28 FEBR. Hoewel hij juist een beetje los wil komen van het land, heeft hij de laatste tijd nog steeds kranteberichten over Zuid-Afrika uitgeknipt, zegt Adriaan van Dis. Over Tineke de Nooy bijvoorbeeld, die daar makelaar wil worden, en zanger Gordon, die er een villa heeft. “Ook Johnny Kraaikamp gaat er heen, net als alle Nederlandse hoogleraren trouwens. En allemaal zoeken ze in Zuid-Afrika de blanken op. Blanken die natuurlijk in het verzet hebben gezeten, net als al die Nederlanders die hier na de bevrijding in het verzet bleken te hebben gezeten.”

Het driedaagse Festival de Winternachten begon gisteren in het Theater aan het Spui in Den Haag met een avond over Zuid-Afrika. Films over Zuid-Afrika, muziek uit Zuid-Afrika en een mooi lijstje van schrijvers, die voorlazen uit hun werk en zich lieten interviewen. In de interviews met Henk van Woerden, Emma Huismans, Peter Snyders, Carl Niehaus en Etienne van Heerden, keerden twee thema's onvermijdelijk terug: de historische band tussen Zuid-Afrika en Nederland, en de Apartheid.

Carl Niehaus, behalve dichter ook ambassadeur van Zuid-Afrika in Nederland, had een vriendelijk doch dringend verzoek: of we alsjeblieft op willen houden ervan uit te gaan dat elk boek dat in Zuid-Afrika geschreven wordt 'bevrijdingsliteratuur' is. “De Zuid-Afrikaanse literatuur is die van onderdrukkers en van onderdrukten, maar ook die van gewone mensen”, zei hij.

De bedoeling van het programma was dat de bezoeker kon 'zappen' tussen zeven podia. De schrijversinterviews in de foyer wekten in ieder geval aardig de suggestie van een tv-programma. Niet alleen omdat Michaël Zeeman een van de interviewers was, maar vooral ook omdat de interviews te kort waren om echt leuk te worden. Ze leverden niet meer op dan enkele aardige 'soundbites'. Zoals van Etienne van Heerden, die zich erover beklaagde dat interviewers hier ten lande steeds weer over politiek beginnen, terwijl hij gewoon over zijn werk wil praten: “Telkens als ik in Nederland kom, vragen ze me hoe het nu met Mbeki gaat.”

Toen de interviews tegen middernacht voorbij waren, restten de films en de muziek. Stomme Amerikaanse films uit de jaren '10 bijvoorbeeld, die zich afspelen in Afrika. Zo te zien gemaakt in een tijd dat men gewoon tijger doodschoot wanneer er in het scenario stond dat er een tijger werd doodgeschoten.

Muziek was er van Tribal Countdown, een tienmansformatie uit Zuid-Afrika, Nigeria, Zaïre en Nederland, die een aangename mengelmoes speelde van jazz, funk, reggae, rock en Afrikaanse stijlen. Het drukst was het om half een nog in de foyer. Daar zong een negenkoppige zanggroep met muziekband The lion sleeps tonight.

Heavy (James Mangold, 1995, VS). Hunkering is overheersende emotie in psychologisch drama over een zware, zwijgzame en contactgestoorde kok (Pruitt Taylor Vince) met een overheersende moeder (Shelley Winters). Zijn bestaan verandert als de jonge serveerster Liv Tyler in zijn diner komt werken. Debuterend regisseur Mangold laat filmstijl aansluiten bij zijn hoofdpersoon: langzame onderzoekende shots, groezelige kleuren en een minimum aan dialoog. Ned.3, 0.35-2.15u.