Soeharto en de professor

President Soeharto heeft de afgelopen weken in het middelpunt van de internationale belangstelling gestaan. President Clinton (twee keer), premier Blair, bondskanselier Kohl, de Japanse premier Hashimoto, de Amerikaanse minister van financiën Rubin, de Duitse minister Waigel, IMF-directeur Camdessus, de Wereldbank, de G7 van rijke industrielanden - ze onderhielden ofwel telefonisch of door een bezoek contact met Jakarta. En dat alles om de Indonesische president ervan te overtuigen iets vooral niet te doen.

Alle aandacht had betrekking op een voorstel om de koers van de roepia, de Indonesische munt, te stabilliseren door gebruik te maken van een currency board. Het voorstel voor monetair beheer is afkomstig van Steve Hanke, een Amerikaanse hoogleraar toegepaste economie. De onbekende professor staat tegenwoordig bekend als dukun, een Javaanse medicijnman.

De roepia heeft sinds het uitbreken van de Aziatische crisis driekwart van zijn waarde verloren en in januari dreigde de munt volledig weg te smelten. Rellen als gevolg van prijsstijgingen tonen aan dat de sociale spanningen in Indonesië snel kunnen oplopen en, met het oog op de herbenoeming van Soeharto, een explosieve politieke lading kunnen krijgen.

Tegelijkertijd zijn Indonesische ondernemingen die zich diep in de dollarschulden hadden gestoken, als gevolg van de gekelderde roepiakoers technisch bankroet. Tot die bedrijven behoren ondernemingen die eigendom zijn van familieleden en vrienden van Soeharto.

Het uitgangspunt van monetair beheer is eenvoudig. De koers van een munt wordt gekoppeld aan een betrouwbaar anker, bijvoorbeeld de dollar, en de centrale bank wordt verplicht om de gelduitgifte afhankelijk te maken van de deviezenreserves. Tgenover iedere roepia die wordt uitgegeven, moet bij wijze van spreken een dollar in de kluis van de centrale bank liggen. Het monetaire beleid staat met andere woorden op de automatische piloot.

Dit systeem van monetair beheer werkt met succes in een aantal landen: Hongkong, Argentinië en Estland zijn de bekendste voorbeelden, maar ook Bosnië en Bulgarije hebben een soortgelijk monetair systeem. Het heeft de Hongkong-dollar en de Argentijnse peso beschermd tegen besmetting door de Aziatische devaluaties.

Maar in het geval Indonesië hebben Westerse leiders en organisaties zich met ongekende felheid verzet. Het IMF dreigde zelfs om het overeengekomen financiële hulppakket van in totaal 43 miljard dollar te zullen bevriezen. Daarvan is tot nu toe nog niet meer dan 3 miljard dollar beschikbaar gesteld.

Volgens het IMF is monetair beheer op dit moment een slecht idee voor Indonesië. De centrale bank beschikt niet over de benodigde deviezen. Een robuust financieel systeem ontbreekt in Indonesië. Rigoreuze toepassing zal leiden tot grote economische en sociale spanningen.

De economie moet extreme renteniveaus kunnen dragen en de politiek moet de druk om impopulaire maatregelen te versoepelen, kunnen weerstaan. Als het werkt, leidt monetair beheer tot vertrouwen in de munt en stabiliteit. Als het niet werkt en de vastgestelde koers na enige tijd moet worden losgelaten, is de chaos niet te overzien.

Steve Hanke propageert al enige jaren het idee van monetair beheer, en begin februari dook hij plotseling op in Jakarta. Voor Soeharto en diens clan beloofde het plan van Hanke een eenvoudige oplossing voor de financiële crisis waarin Indonesië was terechtgekomen.

Volgens een portret van Hanke in The Wall Street Journal is de 55-jarige professor een 'boerenjongen uit Iowa', een academicus die onder president Reagan kortstondig tot de staf van het Witte Huis behoorde. Tegenwoordig doceert hij aan de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore en is hij als adviseur verbonden aan een Canadese beleggingsgroep. Hij maakt deel uit van het kleine, radicale groepje economen in de VS dat monetair beheer als dè oplossing voor alle economische problemen beschouwt. Het liefst zouden ze teruggaan naar de 'gouden standaard'. Monetair beheer komt het dichtst in de buurt.

Hanke heeft - nog steeds volgens de WSJ - zijn intrek genomen in het Shangri-La Hotel in Jakarta (onder een schuilnaam). Zijn hotelrekening wordt betaald door een golf- en zakenvriend van Soeharto.

Via de bemiddeling van een Amerikaanse zakenman die nauw samenwerkt met de zoon en dochter van Soeharto heeft hij toegang tot de president gekregen. Hij zou hem hebben voorgehouden dat met monetair beheer de Indonesische crisis in een week valt oplossen. Dat moet de president als een toverformule in de oren hebben geklonken.

Vaststelling van een kunstmatig hoge koers van de roepia zou namelijk een nijpend probleem oplossen van de bedrijven die zich geconfronteerd zien met schulden die ze tegen de gekelderde koers niet kunnen terugbetalen. Het Hanke-plan zou deze dollarschulden weer betaalbaar maken. De gerechtvaardigde vrees bestaat dat de cronies, de zakenvrienden en familieleden van de president, na invoering van monetair beheer op grote schaal de hele deviezenvoorraad zullen opkopen en deze dollars naar het buitenland zullen brengen.

Binnen de kortste keren zouden alle deviezen van de Indonesische centrale bank zijn verdwenen, zou de rente naar astronomisch niveaus omhoog schieten en zou het hele plan in duigen vallen.

Kapitaalvlucht van de dollars van de cronies - daarvoor is de deviezensteun van het IMF niet bedoeld. Het IMF heeft dus groot gelijk dat het dreigt zijn pakket van 43 miljard op te schorten. En de dwaze professor met zijn sprookjesverhaal kan het beste snel verdwijnen.

Oké, de euro komt er en wordt een zwakke munt als de Italianen meedoen omdat...