Leerlingen kunnen hun veroordeelde meester nog niet vergeten; 'Iedereen vond hem fantastisch'

Het hoofd van een openbare basisschool in Sexbierum werd onlangs veroordeeld voor het plegen van ontucht met acht leerlingen. Daarna moest de school de draad weer oppakken.

SEXBIERUM, 28 FEBR. Hij werkte 27 jaar op de openbare basisschool De Trochfeart in het dorp Sexbierum. Hij was de motor achter alle activiteiten op de school, de grote pedagoog, de meest geliefde leraar. Iedereen bewonderde de schooldirecteur, tot vier maanden geleden. Toen bleek dat hij tien jaar lang leerlingen seksueel had misbruikt. Vier oud-leerlingen - nu in de twintig - deden aangifte tijdens de herfstvakantie. Onlangs werd het 54-jarige schoolhoofd veroordeeld tot twee jaar cel, waarvan zes maanden voorwaardelijk, wegens ontucht met acht minderjarige jongens. Hij heeft bekend en is bereid in therapie te gaan. Hij heeft een gezin met twee dochters.

Sexbierum ligt op het Friese platteland en heeft zo'n 1.700 inwoners. Openbare basisschool De Trochfeart, die is gebouwd in 1929, ziet eruit als een plaat in een prentenboek: hoge ramen, alles van steen. Omwonenden kijken uit op het schoolplein. Op de deuren van klaslokalen hangen nog spreuken in het Fries die het schoolhoofd had opgehangen: 'Wês earlik en oprjocht'.

De tien (deeltijd-)leraren en 104 leerlingen van de school zijn opgelucht dat de directeur is gestraft. Maar ook bedroefd. “Het is alsof we rouwen om iemand die is overleden”, zegt lerares en teamleidster J. Visser, die het langst met hem samenwerkte. “Iedereen vond hem een fantastische man, dat maakt het zo verwarrend. Zijn leerlingen in groep zeven en acht waren gek op hem. Hij sprong touwtje op het schoolplein, organiseerde van alles. Hij gaf altijd goed leiding aan het team en trad op als mentor voor beginnende leraren.” Iedereen liep altijd bij de school binnen, vertelt A. Steensma, die door de gemeente Franekeradeel is benoemd tot interim-schoolhoofd. Het schoolhoofd wees mensen de weg naar maatschappelijke instanties en regelde van alles voor dorpsbewoners.

Bij de uitspraak wees de rechter erop dat de verdachte zijn baan, pensioenrechten en uitkering kwijt is en zich onmogelijk heeft gemaakt in Sexbierum, waardoor hij zijn leven helemaal opnieuw moet opbouwen. Maar dat geldt ook voor de school. Visser en Steensma zijn begonnen aan herstel van het vertrouwen van ouders en leerlingen, een moeizaam proces. De onthulling tijdens de rechtszitting dat burgemeester M. Haveman van Franekeradeel al in 1994 wist van een klacht wegens ontucht tegen het schoolhoofd, zette kwaad bloed. De school wist er dus van!, reageerden woedende ouders.

Maar de klacht uit 1994 was ongegrond verklaard door een externe vertrouwenscommissie, die in 1994 op verzoek van Haveman gesprekken had gevoerd met de klager en de schooldirecteur. Daarom werd de rest van het schoolpersoneel niet ingelicht. De afgelopen maanden is gebleken dat het schoolhoofd daarna nog twee leerlingen heeft misbruikt, van wie één tot op de dag van zijn arrestatie. De slachtoffers moesten seksuele handelingen verrichten en ondergaan, meestal op de zolder van de school. Voor schooltijd en na schooltijd. “Alle perversiteiten die u kunt bedenken zou hij met leerlingen hebben gedaan”, zegt Steensma.

Meteen na de aangifte heeft de school alle contacten met de directeur verbroken. Als zijn onschuld was bewezen, onderstreept Steensma, hadden zij de draad weer opgepakt. Visser: “De eerste dagen kon ik het niet geloven, ik hoopte dat het ging om een aai over de bol. Maar toen ik via via hoorde wíe er aangifte had gedaan, wist ik dat we het serieus moesten nemen. We hebben meteen voor de kinderen en ouders gekozen.”

De dag na de arrestatie riep de gemeente de oudercommissie, de leraren en de medezeggenschapsraad bij elkaar. De volgende dag bezorgden de leraren persoonlijk bij alle ouders de uitnodiging voor een bijeenkomst om te voorkomen dat iemand het zou vernemen via lokale pers of roddelcircuit. Er kwam een crisisteam onder leiding van gemeente-ambtenaar G. Eisenga, met als enig oogmerk openheid en voorlichting. Bij alle ouders leefde aanvankelijk maar één vraag, zegt Visser: Is mijn kind ook slachtoffer? Een vertrouwensarts van de GGD legde uit waar ouders op moesten letten: vreemd gedrag of opmerkingen, slaapproblemen, de zindelijkheid en buikpijn. Bij verdenking moesten ze de geslachtsdelen en de anus van hun kind onderzoeken op wondjes.

De tweede vraag was: wist de rest van de school ervan? Waarom heeft niemand iets gedaan? Ze konden het niet weten, herhalen Visser en Steensma. Ze hebben erover gepiekerd en gepeinsd: of ze iets konden vermoeden, of ze al die jaren wel hadden opgelet. Maar zulke mensen, stelde de zedenpolitie hen later gerust, zijn 24 uur per dag bezig om de sporen van hun ziekelijke verslaving te bedekken. En zo geraffineerd als deze man te werk ging, zei de politie ook, is vrij uitzonderlijk. Zo was het de schooldirecteur die eventuele seksueel getinte grapjes in de lerarenkamer altijd het hardst veroordeelde. En als hij seksuele voorlichting gaf aan de hoogste klassen, nodigde hij collega's uit om erbij te zijn - in het kleine schoolgebouw was altijd wel iemand in de buurt die er gezellig bij kon komen zitten. “Achteraf realiseren we ons dat hij daarmee juist elke schijn tegen hem wilde vermijden”, zegt Visser.

Bij zijn slachtoffers deed het schoolhoofd een beroep op het geweten, heeft Visser vernomen. Hij zei: 'Je mag niets vertellen, want dan moet de meester naar de gevangenis. En dat wil je toch niet?'

Tussen oktober en de kerstvakantie liep de spanning op de school op. De groepen zeven en acht, de oude klas van het schoolhoofd, werden steeds onrustiger, waren zelfs niet meer in de hand te houden. Op gewone opmerkingen als 'zit niet zo te wippen met je stoel' of 'we gaan nu aftrekken' (bij rekenen), reageerden de leerlingen hysterisch. De ene leerling maakte er grapjes over, de ander werd woedend. “Ze hielden van hem”, zegt Visser, “ook al had hij vreselijke dingen gedaan.”

In december kwam het bericht dat hij tijdelijk vrij zou komen. Gealarmeerd door geschreeuw tegen een invalkracht in het lokaal van groep zeven en acht, ging Visser naar binnen. “Ik riep: jongens zo kan het niet langer!” Ze heeft twee en een halve dag met de klas gepraat.

Langzaamaan herwint de school het zelfvertrouwen, vertelt Visser. “Er wordt weer meer gelachen dan gehuild.” Groep zeven en acht krijgen elke donderdagmiddag therapie van een voormalige Riaggmedewerker. Zo lang als dat nodig is, zal de gemeente betalen. Sinds kort heeft de klas een jonge leraar uit Franeker, die is uitgezocht op geschiktheid voor de rol van vervanger. De leerlingen die aanvankelijk hun geliefde meester misten, lopen inmiddels met zijn vervanger weg, zegt Steensma. Slechts één gezin heeft zijn kind uit protest van De Trochfeart gehaald. De meesten maken gebruik van de mogelijkheid, dag en nacht, om vragen te stellen en hun woede of frustraties te uiten. Op school - “desnoods in het keukentje” - maar ook op andere locaties als ouders niet willen dat de buurt het ziet.

Bij Visser steekt nog steeds het gevoel dat zij is bedrogen. “Ik had vertrouwen in die man.” Voorlopig voelt ze geen behoefte om haar oud-collega weer te zien ook al heeft ze veel vragen. Op den duur schrijft ze hem misschien een brief.

Schoolhoofd 'uitzonderlijk geraffineerd' in uitwissen van sporen van seksueel misbruik