Kritiek universiteiten: Wildgroei bijzondere leerstoelen

ROTTERDAM, 28 FEBR. Universiteiten vinden dat er een eind moet komen aan de groei van het aantal bijzondere leerstoelen. Inmiddels is een op de vier hoogleraren in Nederland 'bijzonder hoogleraar': ze worden benoemd en betaald door een bedrijf of instelling.

In gesprekken met deze krant zeggen bestuurders van de universiteiten dat de gewone leerstoelen 'overwoekerd' dreigen te worden door de bijzondere. Ze vinden dat scherper moet worden beoordeeld of zo'n stoel werkelijk iets toevoegt aan hun lesprogramma's.

Bedrijven als Shell, Philips en Nedlloyd hebben hun eigen leerstoelen. Organisaties in de gezondheidszorg zoals de Nierstichting en het Astma Fonds betalen universiteiten voor een eigen hoogleraar. Ook het wetenschappelijk instituut van het CDA heeft sinds kort een leerstoel in Nijmegen: ethiek, politieke praktijk en christelijke levensbeschouwing.

In de jaren tachtig kende Nederland een explosieve toename van het aantal bijzondere leerstoelen. Universiteiten gebruikten ze om de ergste klappen van de bezuinigingen op te vangen. Zo bleven vakgebieden behouden die zonder financiering van buiten verloren waren gegaan. Voor bedrijven en instellingen betekende de stoel vooral status, en de mogelijkheid om voor weinig geld wetenschappelijk onderzoek te laten uitvoeren. Rector-magnificus prof.dr. L. de Klerk van de Katholieke Universiteit Brabant: “Er komen ondernemers langs die vragen: hoeveel kost het om hier een hoogleraar te droppen? Vooral in de adviespraktijk staat het goed om prof. voor je naam te hebben.”

De universiteiten van Delft en Eindhoven zijn het meest uitgesproken in hun afwijzing van deze leerstoelen. Zij zoeken andere, meer directe samenwerkingsvormen om geld uit de zogeheten derde-geldstroom aan te trekken. Zij laten ook al gewone hoogleraren betalen door bedrijven en zoeken sponsors voor hun onderzoek. In Delft worden nu zo'n 60 van de 280 gewone hoogleraren geheel of gedeeltelijk betaald door geldschieters van buiten. In Eindhoven werken ongeveer 50 gewone hoogleraren, in deeltijd, die hun salaris direct ontvangen van bedrijven of instellingen.

De Erasmus Universiteit heeft een eigen BV opgericht die opdrachten uitvoert voor grote bedrijven en adviesbureaus. Projectleider Paul Velders van de Erasmus-BV: “Vroeger hadden die bedrijven eerder gedacht aan een bijzonder hoogleraar.” Ook andere universiteiten maken dergelijke afspraken met bedrijven. De Universiteit van Utrecht heeft de laatste jaren “zware strategische allianties” gesloten met ondernemers.