In de rij

Burgemeester Rudolph W. Giuliani van New York wil zijn stadgenoten leren hoe ze netjes moeten oversteken: niet IN de diagonale sprint, of tussen de twee verkeersstromen wachten op een kans om de andere stoep te bereiken, maar naar de hoek lopen, goed op het voetgangerslicht letten, en als dit WALK beveelt, dat doen. Op de plaatsen waar het meest wild wordt overgestoken, zijn nu dranghekken neergezet, van het lichte type dat de Amsterdamse politie weleens om het Paleis op de Dam gebruikt.

De burgemeester wil van de New-Yorkers zeven miljoen kinderen maken, schreef een krant. Daar zit iets in. Maar als hij zijn zin zou krijgen, zouden misschien per jaar een paar tientallen kinderen minder aan het oversteekfront sneuvelen. Dat is een vooruitzicht waardoor niemand zich laat overtuigen. Er zouden minder oorlogen zijn, als niet iedere soldaat zeker wist dat juist voor hem sneuvelen uitgesloten was. Je blijft optimist, en dus, als de agent niet kijkt, neem je je diagonale run.

De burgemeester wil van zijn stad een 'urbane Hof van Eden' maken, of een Republiek volgens de denkbeelden van Plato, waar iedere burger, in het genot van zijn maximale democratische vrijheden, zich als een verantwoordelijk deelhebber aan deze ideale gemeenschap zal gedragen. Hij heeft deze week opnieuw een toespraak gehouden waarin hij uitlegt wat ze daarvoor moeten doen en laten. Voor Nederlanders die premier Dries van Agt bewust hebben meegemaakt, klinkt het als de oproep tot een ethisch reveil. Ik dacht ook weer eens aan mr. G.B.J. Hiltermann, die indertijd de voorhoede van een nieuwe tijd zag in de fietsers, onbekommerd aan de verkeerde kant van de gracht rijdend, en aan Henri Knap, de onvermoeide strijder voor de verdediging van de burgerlijke beleefdheden.

Je kunt er minzaam om glimlachen, maar het blijft een serieuze zaak. Hoe bewaar je een redelijke orde in de hoofdstad van de wereld, hoe bedwing je het anarchisme van de fietsers, hoe voorkom je dat de sekshandel en -industrie hele blokken verovert, hoe herover je een park op de drugshandelaren, hoe beveilig je de honderden buitenlandse diplomaten tegen hun boze landgenoten die een pistool bij zich hebben om aan hun boosheid lucht te geven, hoe bescherm je de symbolen van de wereldmacht, de wolkenkrabbers tegen de bommen die anonieme gekken daar willen deponeren? Hoe bewaak je, terwijl je je best doet om allerlei hinderlijke extravaganties te voorkomen (bomaanslag op het World Trade Center, vijf jaar geleden, zojuist herdacht), de vrijheid van de burgerij?

Ik ging mijn rijbewijs vernieuwen, vulde het aanvraagformulier in en bekrachtigde met mijn handtekening mijn eed en belofte dat ik niets verkeerds had gedaan. Ik schaarde me in de rij achter de onschuldige Afghanen, Chinezen, Russen, Pakistanen, Italianen en Amerikanen die ook hun rijbewijs wilden. Er wordt dan eerst een foto van je gemaakt. Achter een loket zit een grimmige man die je toeblaft: 'Against the wall!' Je kijkt naar een bordje waarop staat: 'SMILE', ziet een lichtflits, krijgt een briefje en gaat verder naar de volgende rij voor het loket waar je je aanvraagformulier inlevert en moet betalen.

Hier merkte ik dat het anders was geregeld dan de vorige keer. De lokettiste wilde het geschreven bewijs dat ik hier niet illegaal kwam werken. Dat zou ik kunnen krijgen in een ander bureau, aan het Federale Plein. Erheen. Het was zwaar bewaakt. Alles van metaal moest ik in mijn jaszak doen, die ging op de lopende band onder de scanner, en ik door het poortje. Toch veroorzaakte ik nog gepiep, werd dus onderzocht met een soort handmagneet. Het schroefje in mijn bril bleek de boosdoener.

Op de 31ste verdieping: weer in de rij. De mensen voor me hadden allemaal ingewikkelde formulieren verkeerd ingevuld. Terwijl ik wachtte las ik mee in de krant van de man voor me. Twee mensen die, net als Saddam Hussein, verdacht waren van het maken van het giftige anthrax, bleken onschuldig te zijn; wilden niet naar het voorbeeld in Oklahoma een regeringsgebouw opblazen. Mijn voorganger sloeg de pagina om. Sport. Ik begon de affiches aan de muren te lezen. Het doden, verwonden, bedreigen, uitschelden van een beambte is een federaal misdrijf en de dader zal als zodanig worden vervolgd. Voorkom fraude met de sociale verzekeringen. Meldt iedere verdenking, bel nummer zoveel. Probeer nooit de belastingen op te lichten. Zware straffen. Hier niet roken, niet drinken, niet eten, geen radio aanzetten. Intussen werd op een beeldscherm een film vertoond waarvan je leerde hoe nuttig de sociale verzekering is.

Ik was aan de beurt, had mijn formulier geloofwaardig ingevuld en kreeg mijn briefje. Terug naar de mevrouw die me naar dat bureau had gestuurd. Ze begroette me als haar verloren zoon en knikte goedkeurend bij het lezen van het briefje.

Weer buiten: de massa's op straat, de winkels, de stalletjes, de karretjes, iedereen geld aan het verdienen, en zo te zien op een manier die de burgemeester kon goedkeuren. Hoe hou je de miljoenen zoveel mogelijk op het rechte pad, en dit op zo'n manier dat ze het in grote trekken, om zo te zeggen, leuk blijven vinden? Dat is een levenswerk, denk ik, en het lukt Giuliani beter dan zijn laatste twee voorgangers.