Hollands Dagboek; Alexander Rinnooy Kan

Alexander Rinnooy Kan (48), voormalig voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO-NCW, is sinds september 1996 lid van de Raad van Bestuur van ING Groep. Hij is gehuwd en heeft drie kinderen. Hij maakte deel uit van de handelsmissie die deze week met minister Wijers naar China reisde.

Woensdag 18 februari

Eindelijk dan toch, na een onafzienbare rij eerder in aanmerking komende landgenoten, de kans op een Hollands Dagboek! En dat ter ere van het bezoek aan China door de grootste Nederlandse ondernemersdelegatie aller tijden: inclusief minister en hofhouding meer dan honderd deelnemers. Dat wordt zeker geen doorsnee week voor een nog betrekkelijk verse bankier annex verzekeraar annex belegger. Om dat nog eens verder te onderstrepen verloopt de aanloop naar Peking via Des Moines, Iowa, waar de recente ING-acquisitie 'Equitable of Iowa' zal worden bezocht door het hiervoor verantwoordelijke ING Executive Committee. Dat zo zijnde, is het handiger om dan maar in westelijke richting door te vliegen: inclusief de terugreis de wereld rond in tien dagen, langs twee van de 58 ING-landen.

Voorafgaand aan het vertrek wordt eerst onze jongste dochter door haar beide ouders nog even snel per fiets naar school gebracht, zodat dit Dagboek in politiek correcte toonzetting kan aanvangen. De achterblijvende ouder verheugt zich niet op haar aanstaande ongedeelde verantwoordelijkheid voor een voorjaarsvakantie in Oostenrijk, maar weet zich in ieder geval van verre geliefd, bewonderd en gemist. Helaas: met deze korte episode verdwijnt het gezin voor de rest van het Dagboek uit beeld, en daarmee een door vele eerdere Dagboekaniers gretig aangegrepen mogelijkheid om hun kwaliteiten als opvoeder en cultuurliefhebber onder de aandacht van de lezer te brengen ('Gezellig met het hele gezin naar het Stedelijk Museum, alwaar allerhartelijkst ontvangen door Rudy F.'). Het zij zo: dit wordt een eenzame wereldreis.

Nog even telefonisch afscheid van secretaresse Marjolein de Cleen en van geblesseerde collega Cees Maas (die door een wel zeer kwetsbare achilleshiel plotseling veroordeeld werd tot zes weken kruk), en dan met KL 8067 naar Detroit. Echt spannend is vliegen niet meer, maar het blijft bijzonder om onder de Hollandse winterzon over het eigen huis te vliegen, passend begeleid door transatlantisch babygejammer op de achtergrond.

Op naar Iowa! Onderweg is er voldoende tijd om te bladeren door vijftien centimeter ING-voorbereiding, en in de herinneringen van Robert Reich aan vier jaar Washington onder Bill Clinton. Zijn boek gaat over de frustraties van een deftig linkse hoogleraar in een niet al te deftige omgeving, en over het daaruit voortvloeiende verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen in de rauwe Amerikaanse politiek. Met hartverscheurende eerlijkheid bewijst Reich zijn aanvankelijk totale ongeschiktheid voor het métier aan de hand van de ene nederlaag na de andere, totdat hij er uiteindelijk in slaagt om het Amerikaanse minimumloon met enkele dubbeltjes te verhogen en vervolgens door zijn gezin gedwongen wordt de verslavende wandelgangen van het Witte Huis te verlaten.

Het valt, kortom, niet mee om fatsoenlijk te blijven in een betrekkelijk onfatsoenlijk systeem. In de lokale Amerikaanse politiek ligt dat gelukkig allemaal heel wat eenvoudiger: de gouverneur van Iowa, in wiens dienstwoning de lange dag allergenoeglijkst wordt afgerond, wekt althans niet de indruk hinderlijk gekweld te worden door grote morele dilemma's.

Donderdag

In Des Moines regent het; dat komt het uitzicht door de kantoorramen niet ten goede. Aan beteuterde parkeerterreinen geen gebrek, aan degelijke kantoorgebouwen al evenmin. Op de agenda: de toestand in de wereld, in het bijzonder in Azië. Mooie notities van ING Barings en van het Economisch Bureau bevestigen dat heel wat krantenlezers over dit onderwerp de nuance tevergeefs gezocht zullen hebben. Elk land heeft zijn eigen verhaal, maar daar doorheen loopt de rode draad van de systeemhervorming. Wie echte hervormingen haalbaar acht, mag optimistisch blijven over Azië; wie vraagt om harde bewijzen van die haalbaarheid, staat nog even met lege handen.

In alle commentaren duikt China, het volgende reisdoel, op als een van de plechtankers van het systeem, kwetsbaar en ongenaakbaar tezelfdertijd, en buitengewoon zelfbewust in het veilige besef van eigen onmisbaarheid. Als daar gedevalueerd wordt, slaat een Aziatische crisis om in een wereldcrisis - maar afgelopen maandag beloofde Li Peng nog dat dit niet zou gebeuren, en de verwachting is dat die boodschap over vier dagen in Peking opnieuw krachtig tot ons zal komen.

De ING-kansen in Azië worden gewikt en gewogen: roekeloos mag niet, risicoloos kan niet. Waar perceived risk groter is dan actual risk, ontstaan er kansen en mogelijkheden, maar beide vormen van risico zijn helaas lastig meetbaar, en er is dichter bij huis ook nog zoveel aardigs te doen. De regen houdt gelukkig op, en vanuit Iowa is bijna de hele wereld te zien.

Vrijdag

In Des Moines regent het; dat is allemaal de schuld van El Niño, zo wordt ons verzekerd. Vandaag gaat het vooral over de Amerikaanse financiële markt, waarvan de omvang ten minste twaalf nullen beslaat en tot eerbiedige reflectie stemt. Een groot gezelschap denkt mee met ING over de volgende stap onderweg naar de geïntegreerde financiële dienstverlening, waarbij - gezien de juridisch onvermijdelijke ontstentenis van de bankiers - verzekeraars en vermogensbeheerders het voortouw moeten nemen. Aan enthousiasme geen gebrek, noch bij de aanwezige top, noch bij de later ontmoete veelbelovende Equitable of Iowa-jongeren.

Jan Holsboer, voorzitter van het Executive Committee, brengt alle 25 agendapunten bekwaam tot een goed einde en vertrekt naar Zwitserland, de rest van het gezelschap zwermt grotendeels uit naar de overige windstreken en de achterblijvers spreken hun wederzijdse vreugde uit over het werken bij een mondiale onderneming - aan afleiding, hoe dan ook, geen gebrek. Er is nog net tijd voor het afwerken van de op vaderlijk schuldbesef afgestemde winkelwensen van zoon en (vooral) dochters. De regen houdt gelukkig op, en het is tijd voor een onwaarschijnlijk omvangrijke biefstuk.

Zaterdag / Zondag

In Des Moines regent het. Om 6 uur naar het vliegveld door de altijd weer ontroerende lelijkheid van de Amerikaanse buitenwijken met hun ruimteverslindende laagbouw, parkeervlaktes, telefoondraden en reclamezuilen. Twee tussenlandingen, en dan in elf uur van Vancouver naar Peking. Tien centimeter ING-voorbereiding verder is het plotseling 24 uur later: voor het eerst door de datumlijn, die alle tijdwinst van het westwaarts vliegen in één keer incasseert. Zo vliegt het weekend nog iets sneller dan gewoonlijk voorbij.

In Peking naar het hotel. Herinneringen aan 1981: de stille tweebaansweg van toen, met af en toe een groepje Chinezen babbelend onder een straatlantaarn, is vervangen door een zesbaansweg langs hijskranen en wolkenkrabbers. Voor het gigantische China World Hotel wappert een Nederlands vlaggetje. In het hotel wordt een volle zaal Nederlanders nog eens uitgelegd dat zij voor het thema mensenrechten beter kunnen doorverwijzen naar deskundigen, en dat het succes van een goede handelsmissie dieper steekt dan een reeks handtekeningen tijdens de rit. Hans Blankert vervult namens VNO-NCW een vertrouwde rol op voortreffelijke wijze - geen heimwee.

Maandag

Het begin van de missie, helaas zonder het ritueel-met-erewacht dat in 1995 aan Wim Kok werd gegund, waarbij een aantal Nederlandse ondernemers ongelukkigerwijze op het verkeerde moment de slappe lach kreeg en met tranen op de wangen de ongetwijfeld aangenaam verraste Chinese autoriteiten onder ogen kwam. Nu voltrekt alles zich met gepaste ernst: de overheid (en Blankert) voorop in limousines, gevolgd door de harde kern van het Nederlandse bedrijfsleven in twee sobere touringcars.

De rit voert over het inmiddels van degelijke wandelhekjes voorziene Plein van de Hemelse Vrede naar een van de gigantische zalen van de Hal van het Volk, waar de delegatie tegen een decor van dertig bij vier meter petit-point wordt ontvangen door Madame Wu Yi, verantwoordelijk voor buitenlandse handel en een rijzende ster in de Chinese politiek. Zij weet alles, en demonstreert dat op kordate wijze. Haar expliciet verwoorde sympathie voor de ambities van Philips, ING en ABN Amro wordt driftig genoteerd in vele opschrijfboekjes, evenals haar suggestie aan een aantal vragenstellende ondernemers om zich op een volgende vraag eens wat grondiger voor te bereiden. Oprecht respectvol applaus tot slot.

De lunch wordt aangeboden door Hoogovens: het eerste banket, met voor diverse aanwezigen kennelijk ook een eerste poging met stokjes. Dan snel verder met een bus vol bankiers naar de People's Bank of China alwaar welkom geheten door een bewonderaar van Wim Duisenberg. De Rabobank mag eindelijk ook serieus open in Shanghai, de ABN Amro in Peking, en voor de vergelijkbare ambities van ING is ook veel waardering. Helaas: voor verzekeringsvergunningen moeten wij, zoals bekend, een laag hoger zijn. De plaatsvervangend Gouverneur van de Bank is zo vriendelijk te bevestigen dat de Nederlandse financiële sector internationaal meer voorstelt dan de geografie zou doen vermoeden; de delegatie verlaat gesterkt het gebouw.

Nu is het tijd voor een wandeling over het Plein van de Hemelse Vrede met een als altijd beminnelijke minister Wijers, die zich aldaar breed laat registreren - en dat terwijl de Chinese begeleiders nog zo hadden gezegd dat de omringende gebouwen niet in beeld mochten komen. Deze niet nader toegelichte instructie maakt bij allen een bevrijdend rebels gevoel los, zodat de rit tevreden kan worden vervolgd naar de SSTC (Wetenschap en Technologie) die smaakvol kantoor houdt binnen de Verboden Stad. Daar worden, met het onder-ons-gevoel dat technologen in kleine kring al snel overvalt, goede voornemens uitgewisseld. Nederland heeft ook hier meer te bieden dan de wereldkaart suggereert.

Tijd voor het diner met een van de vele klanten van ING Barings: het tweede banket, ditmaal met twaalf (kleine) gangen. Naast economie gaat het gesprek ook lang over de betekenis van het gekalligrafeerde Chinese gedicht dat een hele muur bedekt. Veel gelach (in China niet altijd te verwarren met vrolijkheid), veel bedachtzaamheid en ook veel respect voor andermans opvattingen, zelfs voor die van een betrekkelijk barbaarse buitenlandse gast die er fijntjes op moet worden gewezen dat het desbetreffende gedicht ongeveer vijfduizend jaar oud is.

En dan, terug in het hotel, kan de dag eindelijk afgerond worden met de informele contacten, waarom het volgens sommigen eigenlijk allemaal te doen is. Wellicht inmiddels gewaarschuwd over dit Dagboek durft niemand binnen mijn gehoorsafstand welke andere bekende Nederlander dan ook te beschuldigen van enigerlei judasrol (een woord dat, naar mijn stellige overtuiging, overigens ook door de onfortuinlijke ex-NOC*NSF-voorzitter niet gebruikt is). Desalniettemin wordt het later dan voorzien. Vooruit dan maar.

Dinsdag

De voorzitter van de State Planning Commission neemt plaats op de middelste van het standaard rijtje zware fauteuils en heeft er kennelijk plezier in. Hier spreekt een machtig man, een goede vriend van het eigen ING-bedrijf, die oprechte belangstelling heeft voor de Nederlandse pogingen om onze deskundigheid in de natte infrastructuur te exporteren.

Onmiddellijk daarna een kort vooroverleg voor het bezoek met kleine delegatie aan Li Lanqing, vice-premier en potentieel opvolger van Zhu Rongji. Alweer een machtig man dus, die de vraag naar de ING-kans op een verzekeringslicentie helaas traditiegetrouw beantwoordt met: 'You must have patience' - inmiddels de enig bekende uitspraak waarbij onze voorzitter Aad Jacobs zijn geduld geheid verliest.

Zo dreigt opnieuw uitstel. Jammer voor alle betrokken ING'ers én voor het land dat veel plezier zou kunnen hebben van een brede, ervaren verzekeraar. Om dat nog eens bevestigd te krijgen 's middags naar de locatie waar ING Vastgoed zeshonderd appartementen ontwikkelt. Nu nog een kale, bruingrijze zandvlakte, maar wel omringd door bijna voltooide flats die er een jaar geleden nog niet waren. In deze wijk van Peking kunnen over een jaar 400.000 mensen terecht, die dan niet langer aangewezen zullen zijn op het stalinistische treurbeton elders. Om zoiets als (enige) Westerse onderneming op te pakken is een heel apart karwei, waarvoor de eenzame bewaker terecht de hand naar de haastig opgezette pet brengt. Volgend jaar is alles klaar.

Via het ING-kantoor (vol met bankiers, verzekeraars èn beleggers) terug naar het hotel, waar minister Wijers een tegenfeestje geeft. Het derde à vierde banket verloopt in een prettige chaos: tussentijds opstaan en weglopen voor een toast aan een andere tafel is alleszins toegestaan, en desalniettemin zijn na twee uur alle elf gangen afgewerkt. Het woord cooperation rolt over alle tafels en de visitekaartjes gaan van bord tot bord. In de nazit is men het snel eens: dat was mooi.

's Avonds laat toch weer honger. Helaas: een andere Dagboekzin waar lang naar is uitgekeken ('Nog even snel twee duivenborstjes gesauteerd voor een laat snackje met E.') is ook al niet inzetbaar. Het is niet anders: wie werkt, denkt aan thuis, en andersom.

Woensdag 25 februari

Op deze laatste Dagboekdag wordt vooral gereisd van Peking naar Shanghai, na een dankbaar afscheid van de diplomaten die tezamen met de EZ-ambtenaren de stille krachten achter het succes van elke missie vormen.

Shanghai: een goede plek om het Dagboek af te ronden. Hier presenteert het oude China zich op zijn charmantst, en het nieuwe China zich op zijn doortastendst; hier kan de lange bloederige weg tussen beide even worden vergeten, en is er zicht op een fatsoenlijke toekomst voor mensen die daar lang op hebben moeten wachten.

Wie geïnspireerd is door verandering, gaat van hieruit in een optimistische stemming terug naar Nederland, in de wetenschap dat er in ten minste 58 landen ter wereld een zinnige bijdrage te leveren valt aan een fatsoenlijk proces van verandering en vernieuwing.