Gewapend celluloid

Voor losse nummers van de Velpsche Courant betaalde je in 1946 een dubbeltje. Een abonnement kostte ƒ 1,40 per kwartaal. Het gironummer was 38310.

De krant bestond uit vier kleine pagina's. De opmaak werd niet gehinderd door illustraties en de bekopping was ronduit bescheiden. Zij verscheen op dinsdag en vrijdag. De eerste januari viel in '46 op dinsdag.

Natuurlijk wordt bij deze gelegenheid teruggekeken op de belangrijkste gebeurtenis van het voorbije jaar. 'Welk een blijdschap, welk een niet met woorden te zeggen gevoel golfde door ons, toen we de kelders en onze gebeukte huizen uitstormden, om de soldaten tegemoet te snellen die de onderdrukkers hadden weggeranseld.'

Maar schaduwzijden zijn er ook. Er zijn mensen die treuren om gevallenen. Er zijn mensen die nog steeds iemand terug verwachten. Er zijn kinderen 'wier vader of moeder zich vergooid hebben, die hun huwelijk hebben opgeofferd aan de vreugde, het nieuwe....'.

'De wereld', zegt de krant, 'is een groot ziekenhuis, waarin wij elkaar hebben te steunen!'

In de rubriek 'de Verrekijker' richt een commentator een vermanend woord tot de regering. De geldsanering wordt zinloos geacht als niet terstond een einde komt aan de verspilling van overheidswege.

Nu worden de uitgaven van de Staat het komende jaar maar liefst anderhalf miljard groter geraamd dan de inkomsten. Ja, alleen ons nieuwe leger al vergt jaarlijks een bedrag dat de gehele vroegere staatsbegroting overtreft. Er wordt een Regeringsvoorlichtingsdienst op poten gezet die millioenen en millioenen guldens kost. Er wordt met geld gesmeten!

In dit verband maakt de krant gewag van een meisje van zeventien. Ze heeft alleen maar lagere school. Ze kan niet typen of stenograferen. Niettemin verdient ze bij het Militair Gezag ƒ 150 per maand. Bij terugkeer in de burgermaatschappij, solliciterend naar een licht administratief baantje, wil dit kind minstens ƒ 160, want zij moet er wel op vooruitgaan.

Duidelijk: zo verpest een overheid haar onderdanen.

'Het mes' , oordeelt de Velpsche Courant, 'dient in de staatshuishouding te worden gezet. Er moet bezuinigd worden op onnodige uitgaven - papierverknoeiing, benzineverspilling, onnutte overheidsbemoeiing, overbodige ambtenaren, op extraatjes, kortom op alles.'

Zuinigheid, eist de krant. Zuinigheid én rechtvaardigheid, een eerlijke verdeling van lasten. Dit laatste natuurlijk om de wind uit de zeilen te nemen van ondergronds wroetende machten, die zich opmaken voor een greep naar de wereldheerschappij om de mensheid een levensbeschouwing op te leggen die verderfelijker is dan het Nationaal Socialisme.

En in hetzelfde nummer een advertentie van de Eenheids Vakcentrale afdeling Velp, waarin zij iedereen (te weten: leden, anders-georganiseerden en ongeorganiseerden) een gelukkig Nieuwjaar wenst.

De EVC - dat was eenheid in het kielzog van de communisten niet waar? Dat moeten ze bij de Velpsche Courant toch geweten hebben.

Ondertussen is de oorlogsschade nog lang niet hersteld. Die dag vernemen de inwoners van Velp uit hun krant dat de aangevoerde hoeveelheid vensterglas alweer is verbruikt. Voor mensen die nog met open ramen zitten (en over een bon beschikken) is noodglas van gewapend celluloid voorradig, en wel in drie breedtes: 66 cm, 90 cm en 120 cm. Zonder bon is uitsluitend een nog eenvoudiger soort noodglas verkrijgbaar, iets dat wordt omschreven als platen van dubbel karton met kleine rondje ruitjes.

De schaarste blijft dat hele jaar het nieuws domineren. Wat op welke bonnen te krijgen is - in elk nummer van de Velpsche Courant staan de distributieberichten in het hart van de voorpagina.

En Indonesië speelt ook dat hele jaar. Dat begint met de inzameling van boeken, tijdschriften en couranten voor onze jongens daar en dat eindigt met de verwerping van het Accoord van Linggadjati door de Partai Nasional Indonesia - 'de gevechtsactie laait overal op'.

Verder krijgt 1946 stilletjes het aanzien van één grote bonte avond met bal na. Dansscholen en stemmingsorkesten prijzen zichzelf uitbundig aan. Festiviteiten worden in de ene krant aangekondigd en in de volgende nabesproken. 'Zelden zagen wij een amateurgezelschap, dat zo goed speelt.' Of: 'Ons inziens was veel van het gebodene te grof, en niet geschikt voor de aanwezige jeugdige personen.'

Op 31 december, ook een dinsdag, bericht de Velpsche Courant dat de Nederlandse bevolking dat jaar buitensporig is gegroeid. Op 1 januari waren we met 9.295.000 mensen, op 1 oktober al met 9.479.000, ondertussen dus zeker met 9,5 miljoen - dat wil zeggen bijna 700.000 méér dan 1 januari 1940.

Die dag verschijnt de krant met acht pagina's, ruimte genoeg voor een kort verhaal en een nieuwjaarspuzzel, voor de bioscoop-agenda van Arnhem en een verslag van de vriendschappelijke voetbalwedstrijd Rheden-H.V.C. (4-3).

Voor de herenkappersbedrijven is een nieuwe verdeling van scheerzeep verordonneerd, en wel twintig rantsoenen per bediende, met inbegrip van de patroon (indien deze meewerkt).

Het Binnenlands Jaaroverzicht wordt gepresenteerd onder de kop 'Geen reden voor al te groot pessimisme', en verlucht met een foto van Beel met hoed bij een auto.

Blokzijl is geëxecuteerd. Mussert is geëxecuteerd. De commissie-generaal (bestaande uit Poll, De Boer, Van Mook en Schermerhorn) is in Batavia geweest. Op de Hoge Veluwe is een Conferentie gehouden. Er is een Havenstaking geweest. Het zwarte geld heeft een dodelijke klap gekregen. Er is een militair toestel neergestort op de Christelijke HBS in Apeldoorn en een toestel van de KLM verongelukt op Schiphol.

En de NS maakt bekend dat het treinverkeer wordt beperkt in verband met de noodzaak tot kolenbesparing. Dit wil zeggen dat treinen worden verkort, dat de verwarming wordt verminderd en dat de elektrische treinstellen buiten dienst worden gesteld.

De sfeer van dat jaar. Mensen kunnen erover vertellen, maar dat doen ze dan met de woorden van nu, in het interieur van nu, in de context van de halve eeuw die inmiddels verstreek. Maar zo'n krant niet. Die ligt weliswaar in het archief van nu, maar gebruikt nog steeds de woorden van toen. Die heeft het niet over '46, die is '46.