Babymelk in plaats van filosofie; Gesprek met Indonesische dichteres Toeti Heraty

Vanavond treedt de Indonesische dichter en filosoof Toeti Heraty op tijdens het Haagse festival 'Winternachten'. Ze is ook actief als feministe. “Mannen denken aan hun ego's, aan oorlog, geweld en vernietiging. Ze zetten een vrouw die melk uitdeelt achter de tralies”.

Winternachten, zaterdag 28/2: Oost- en West-Indische Winternacht. Theater aan het Spui, Den Haag. Res.: (070) 346 5272.

DEN HAAG, 28 FEBR. Vlak voor het slot van ons gesprek vraagt de Indonesische dichteres Toeti Heraty of ik iets wil veranderen aan het Hollandse grauwe weer dat ze hier aantrof. Ik moet het beloven. Ze heeft het nodig. Afgelopen maandag, op de dag van haar vertrek uit Jakarta naar Nederland, zijn twee van haar studenten door de politie gearresteerd en voor vierentwintig uur opgesloten. Vanavond zal zij op het Haagse festival Winternachten zeven bestaande gedichten voorlezen, en een nieuw protestgedicht dat 'Manifestatie' heet.

Heraty is, behalve een van Indonesisch' vooraanstaande dichters, Hoogleraar in de Filosofie aan de Universiteit van Jakarta. Een van de mooiste momenten van de afgelopen tijd was de promotie van drie van haar beste vrouwelijke studenten. Onder de vleugels van Heraty begonnen twee van hen een feministisch tijdschrift. Heraty zegt: “In een land als Indonesië met zulke geweldige sociale problemen is filosofie niet het enige waarmee je je kunt bezighouden. Natuurlijk, er is dat seksuele verschil tussen man en vrouw, dat een essentieel onderdeel van het leven is. Maar op een moment als dit, waarin Indonesië de ene monetaire en economische crisis na de andere doormaakt, moeten we terug naar de wortels van het bestaan. En dat is: overleven. Daarom zijn wij op een plein in het hart van de stad, aan de voet van de internationale hotels, een vreedzame demonstratie begonnen. We deelden melk uit, onze actie heette demo soesoe, de melkdemonstratie. We lazen verklaringen voor, zeiden gezamenlijk een gebed. Honderden moeders met kinderen hebben geen melk meer, dat is onverdraaglijk. In korte tijd is de melk in Indonesië drie keer zo duur geworden.

“En dan moet ik in zo'n situatie hier in Nederland gedichten over liefde of maneschijn voorlezen? Het is een anachronisme. De arrestatie van deze vrouwen maakt weer duidelijk dat het feministische standpunt al te waar is. Een vrouw zorgt in tijden van crisis voor het leven, het laten voortbestaan van kinderen, het gezin. Mannen denken aan hun ego's, aan oorlog, geweld en vernietiging. Zij zetten een vrouw die melk uitdeelt achter de tralies. Het is alsof de oude koloniale tijden herleven, want het enige argument dat de politie gebruikt is dat de 'bestendige, openbare orde' werd verstoord.

“Voor mij als filosoof en dichteres was de actie een even onthullende als noodzakelijke ervaring. Want in plaats van me met filosofie bezig te houden, deelde ik babymelk uit. Het is onthutsend in die zin ook dat al de loffelijke ideeën van het feminisme en de gelijkgerechtheid van man en vrouw nog steeds geen dieper wortel hebben geschoten. Voor vrouwen blijft het leven zich kennelijk afspelen op het micro-niveau van soesoe uitdelen en mannen richten zich op abstracte zaken als handhaving van de openbare orde.

“Het blijkt dat het lot van de vrouw toch in handen ligt van het mannelijke ambtenaren- en politieapparaat. En dat terwijl ik als filsoof er altijd van overtuigd ben geweest dat je je van niemand afhankelijk moet maken. Wat er nu in Indonesië gebeurt, is een dodelijk spel tussen man en vrouw terwijl wij vochten voor maar een illusie: het leven, de gewetensvolle aandacht voor het leven van de medemens. Die arrestatie is, hoe zeggen jullie Hollanders dat? Ten hemel schreiend.”

Toeti Heraty zal vanavond haar gedicht 'Manifestatie' in Den Haag ten doop houden. Het is zonet vertaald, want hoewel zij Nederlands spreekt, schrijft ze in het Bahasa Indonesia. Haar gedichten zijn krachtig en zinnelijk, met de romantishe inslag van het nooit-vervulde leven. Ze heeft een mooi en precies gebruik van metaforen, zoals in het gedicht 'The Moon is High': “Dit keer ben je inderdaad knap/ het reddingstouw te vieren/ van eiland naar eiland, ik/ ben nog niet gezonken noch drijvend/ zonder anker vastgebonden.”

Dichterschap, filosofie en politiek: deze drie roepingen blijven aan haar trekken. Toch wil Heraty het liefst weer gaan schrijven. “Met mijn dichterschap beteken ik iets voor jonge mensen. Ik voel dat ik met de generaties ben meegegaan, dat is het mooiste om te bereiken. Ik krijg zelfs een hekel aan oudere mensen, die wandelen eeuwig in hetzelfde straatje. Dat is beangstigend. Het is een romantisch levensgevoel van telkens jezelf willen vernieuwen, dat zich verschuilt achter mijn levensdrang.”