Amerikanen heffen wapenembargo Zuid-Afrika op

JOHANNESBURG, 28 FEBR. De Verenigde Staten hebben gisteren na 35 jaar hun wapenembargo tegen Zuid-Afrika met onmiddellijke ingang opgeheven. Dat hebben de vice-presidenten van beide landen, Al Gore en Thabo Mbeki, in een gezamenlijke verklaring meegedeeld. De Zuid-Afrikaanse regering en bedrijven kunnen vanaf heden weer wapens of onderdelen kopen in de VS, en de omvangrijke Zuid-Afrikaanse wapenindustrie heeft al aangekondigd daar gretig gebruik van te zullen maken.

De opheffing van het embargo stelt Zuid-Afrika ook in staat om Amerikaanse technologische snufjes te verwerken in zijn eigen voor de export bestemde wapensystemen en wapens aanschaffen in andere landen die gebruik maken van componenten van Amerikaanse makelij.

Het Amerikaans embargo werd in 1963 ingesteld tegen de toen zittende regering-Verwoerd. Het was het jaar waarin Nelson Mandela en enkele van zijn medestrijders werden gearresteerd en vervolgens na een lang proces levenslange gevangenisstraf kregen opgelegd. Hoewel de Amerikanen Zuid-Afrika in de jaren daarna betrekkelijk mild behandelden - het land was tenslotte een bondgenoot tijdens de koude oorlog tegen 'het communistische gevaar' - bleef het wapenembargo officieel uitstaan als teken van protest. Intussen verkreeg Zuid-Afrika via een omweg, onder andere via intensieve contacten met Israel, doorgaans toch de wapens die men zich wenste en niet zelf kon produceren. Maar de wapenindustrie in het land kon zich door het embargo niet ten volle ontwikkelen.

De opheffing van de apartheid en de eerste democratische verkiezingen in Zuid-Afrika, in 1994, brachten niet onmiddellijk de verwachte opheffing van het wapenembargo. De twee regeringen kregen onenigheid over de uitwijzing uit de VS van Zuid-Afrikanen die het wapenembargo hadden ontdoken. En vorig jaar kwam men in elkaars vaarwater toen Zuid-Afrikaanse bedrijven van plan waren geavanceerde tanksystemen te leveren aan Syrië, zeer tegen de wens van de Amerikanen in. Pretoria bond in tweede instantie in en de wapenleverantie heeft nog steeds niet plaatsgehad. Zuid-Afrika zal nu eerst de Amerikanen raadplegen, mocht de kwestie weer aan de orde komen.

Daarmee was voor de VS de kous af en de Amerikanen bleken bereid een einde te maken aan de sancties. De VS hebben als voorwaarde voor de opheffing van het embargo geëist dat wapens of onderdelen daarvan van Amerikaanse makelij niet via Zuid-Afrika aan derde landen worden verkocht. Thabo Mbeki, de gedoodverfde opvolger van Nelson Mandela na de verkiezingen van volgend jaar, heeft toegezegd dat Pretoria zich aan die belofte zal houden.

Het opheffen van het embargo tegen Zuid-Afrika maakt tevens de weg vrij voor een regionale of continentale vredesmacht met Zuid-Afrika in een leidende rol. De VS en andere Westerse landen hebben er bij Pretoria herhaaldelijk op aangedrongen een grotere verantwoordelijkheid te nemen bij conflictsituaties in Afrika, maar de regering Mandela hield tot nu toe de boot af met het argument dat Zuid-Afrika problemen genoeg heeft in eigen land.

Mandela schuwde diplomatieke initiatieven daarentegen niet. Zowel in de crises rondom Rwanda en Burundi als in het voormalige Zaïre stak Mandela vorig jaar zijn nek uit. Zonder veel succes overigens, in Rwanda en Burundi zijn de etnische twisten vooralsnog niet voorbij, terwijl de bemiddelingspoging van Mandela tussen de toenmalige president Mobutu en guerrillaleider Kabila op niets uitliep.