Weduwe Gandhi doet verleden herleven in India

De Congrespartij was op sterven na dood toen India zich in december ging voorbereiden op de parlementsverkiezingen. Maar met de entree van Sonia Gandhi in de politiek is er in een maand tijd veel veranderd.

NEW DELHI, 27 FEBR. Zestigduizend kilometer legde ze de afgelopen zes weken af. Zo'n 15 miljoen mensen in 138 kiesdistricten zagen haar in levenden lijve: van de besneeuwde dorpen in de Himalaya tot de theeplantages van Tamil Nadu. Gebruikmakend van overwegend vliegtuigen en helikopters zocht Sonia Gandhi alle uithoeken van het land op om campagne te voeren voor de Congrespartij. Precies zoals wijlen haar schoonmoeder Indira in 1979 deed om de macht te heroveren - al was zij destijds nog aangewezen op de rug van een olifant om afgelegen dorpen te kunnen bereiken. “Waarom heeft het zo lang geduurd voordat het volk weer werd toegesproken door een Gandhi”, huilt een oude vrouw tijdens Sonia's verkiezingstoespraak in haar woonplaats New Delhi.

Sonia's Blitzkrieg, zoals haar campagne wordt genoemd, werpt tegen alle verwachtingen in vruchten af voor de Congrespartij. De vrouw van wie werd verondersteld dat zij door haar Italiaanse afkomst, haar hakkelende Hindi en de erfenis van haar overleden echtgenoot Rajiv geen enkele invloed zou hebben op de parlementsverkiezingen, heeft de opiniepeilingen in een paar weken tijd drastisch doen omslaan. Volgens de laatste peilingen is de Congrespartij opgeklommen tot meer dan 160 van de 545 zetels. Niet uitgesloten wordt dat de partij uiteindelijk tegen de 200 zetels zal behalen en komend voorjaar de nieuwe premier mag leveren. Tegelijkertijd viel de grootste partij in India, de Bharatiya Janata Party (BJP), met tientallen zetels terug tot iets boven de 200 zetels.

Vele critici van de 113-jaar oude Congrespartij zijn de afgelopen weken stil geworden of hebben hun mening herzien. Dat zelfs een Italiaanse menigten van een kwart miljoen Indiërs op de been kon brengen, hadden weinigen voor mogelijk gehouden. De 51-jarige weduwe van wijlen premier Rajiv Gandhi heeft sinds haar eerste politieke optreden, vorige maand, een ware metamorfose ondergaan. “Ik dacht dat ze een stille, afstandelijke vrouw was”, zegt een toehoorder die zijn blik niet kan afhouden van het podium dat is omgeven met reusachtige kartonnen Sonia's en Rajivs. “Maar ze is warm en ze heeft een diep en echt India-gevoel. Haar stijl en haar charme doen me aan Indira denken.”

De Nehru-Gandhi-dynastie, India's ongekroonde koninklijke familie, leeft nog steeds in India, meer nog dan was verwacht. De familie bestuurde de Congrespartij en India decennia lang sinds de onafhankelijkheid in 1947. Jawaharlal Nehru was de eerste premier; na hem volgden zijn dochter Indira Gandhi en zijn kleinzoon Rajiv als regeringsleiders.

Typerend voor de veranderde verhoudingen is dat bij de BJP, traditioneel een zeer nationalistische hindoe-organisatie, twijfel is binnengeslopen. “Deze vrouw heeft twee weken politieke ervaring”, schamperde de partij in januari nog in haar verkiezingsadvertenties. De BJP had de campagne geconcentreerd rond zijn kandidaat voor het premierschap, oudgediende Atal Behari Vajpayee. In de veronderstelling dat het vuur van de dynastie na een Gandhiloos tijdperk van zeven jaar wel zou zijn gedoofd en zeker niet zou kunnen worden aangewakkerd door een Italiaanse, had Vajpayee zich voorgenomen geen enkel woord aan Sonia Gandhi vuil te maken, maar de situatie dwong hem tot een andere strategie. Voordat hij zich ervan bewust was dicteerde niet hij, maar Sonia Gandhi de politieke agenda.

Het moment van haar entree in de Indiase politiek kwam op het allerongunstigste moment voor de BJP. De partijleiding leek er goeddeels in te zijn geslaagd af te rekenen met haar imago van extremistische hindoepartij, een beeld dat als een steen om de nek hing en de partij nagenoeg onaanraakbaar maakte voor moslims. Mede door corruptieschandalen en ontevredenheid over andere partijen klom de BJP in de peilingen naar recordhoogtes. Zelfs moslims trokken naar de BJP, in de hoop veranderingen teweeg te brengen na jaren van politieke instabiliteit in het land. Tegelijkertijd zakte de intern zeer verdeelde en door corruptieschandalen gehavende Congrespartij steeds verder weg in het drijfzand. De partij had in de oude Sitaram Kesri allesbehalve een charismatische leider. Bovendien was de Congrespartij verantwoordelijk voor de val van de laatste twee kabinetten van het Verenigd Front, een bont samenraapsel van 14 kleinere partijen. Rond Kerstmis werden nog geen 100 zetels voor de Congrespartij voorspeld.

De verkiezingscampagnes - voor de tweede keer binnen twee jaar - brachten betrekkelijk weinig nieuws. Eén personage was nieuw. Voor de media was er dus alle reden zich volledig te storten op de mysterieuze vrouw die zich jarenlang in stilzwijgen had gehuld. Hoewel “Mona Lisa eindelijk spreekt”, zoals een tijdschrift het uitdrukte, heeft zij nog steeds geen enkele vraag van een journalist beantwoord. Nog steeds heeft zij haar postelectorale plannen niet onthuld - bijvoorbeeld de vraag of zij beschikbaar is voor de leiding van de Congrespartij of zelfs van de regering, als het zover mocht komen.

Zoveel aandacht kreeg Sonia Gandhi dat de BJP niet veel anders kon dan in te haken op de media-hype. Sonia Gandhi, aldus de BJP, was een buitenlandse die niets kon weten van het werkelijke India. “Kan de Congrespartij, in een land met 970 miljoen inwoners, geen enkele Indiër vinden”, vroeg een BJP-leider zich af.

De strategie die Sonia Gandhi gebruikt om India aan haar voeten te krijgen is simpel. “Ze kent als geen ander de marktwaarde van de familienaam”, zegt een politiek commentator. In het plaatsje Sriperumbudur, waar ze in januari haar eerste toespraak hield op een steenworp van de plek waar Rajiv zeven jaar geleden werd vermoord, gebruikte ze de namen Rajiv en Indira, haar eigen dochter Priyanka en haar zoon Rahul veertig keer. De naam van de Congrespartij viel slechts een paar keer. Tijdens haar campagne in Delhi, twee weken geleden, haalde ze de naam van de 'martelaarsfamilie' nog steeds twintig keer aan. De politieke tegenstanders van de Congrespartij hebben er meer dan genoeg van. “Democratie heeft geen behoefte aan een dynastie. India is groter dan een familie”, zei Vajpayee van de BJP onlangs.

Maar de magie van de Nehru-Gandhi's spreekt het volk nog steeds aan. De vraag is alleen of het genoeg is voor de partij die van zo ver moest komen. Feit is wel dat de leegloop van de partij - in december liepen nog tientallen hoge Congresleden over naar andere partijen - abrupt werd gestopt toen Sonia Gandhi aankondigde campagne te zullen voeren.

Het is geen toeval dat Sonia haar kinderen - beiden twintigers - regelmatig meenam op haar verkiezingstournee. “Sonia gebruikt deze verkiezingen om de weg vrij te maken voor haar dochter Priyanka”, meent een politieke waarnemer. “India ziet in haar een echte Gandhi die bovendien in het land is geboren.” De 27-jarige Priyanka Vadra is nu al een publiekslieveling die zich voor haar moeder vooral heeft ontpopt als belangrijkste tekstschrijver. “Priyanka is zich volledig bewust van haar verantwoordelijkheid”, zegt Richard Vadra, haar zwager. “Op een dag wordt ze premier van India.”