Steeds anders geknoopte hoofddoekjes

De programmafolder van de manifestatie 'Tentoongesteld!' is gratis verkrijgbaar bij de musea in Alkmaar, Bergen, Amersfoort, Scheveningen, Arnhem en Maastricht.

Esther Jiskoot: tot 18 mrt in galerie Oele, Lijnbaansgracht 314 Amsterdam, wo t/m za13-18u., zo 1 mrt 14-17u.

Maryan Geluk: t/m 14 mrt in galerie Nanky de Vreeze, Lange Leidsedwarsstraat 198-200 Amsterdam, wo t/m za en zo 1 mrt 12-18u.

Carolein Smit: t/m 11 april in Brutto Gusto, Nieuwe Binnenweg 162B Rotterdam, di t/m vr 11-18u., za 11-15u.

Expositie Alliance Française: tot 22 mrt, Westersingel 14 Rotterdam.

1998 lijkt wel het jaar van de vrouwelijke kunstenaar te worden. In januari exposeerde Mama Cash - een fonds dat ondernemende vrouwen subsidies verleent - in Arti werk van de winnaressen van de Mama Cash-prijs à ƒ 5000, onder wie Maria Roosen en Ida Lohman. Vorige maand startte ook een grootscheepse manifestatie, Tentoongesteld! getiteld, waaraan 22 musea deelnemen, die door het jaar heen, als in een estafette, werk van vrouwelijke kunstenaars in groeps- of solo-exposities tonen. Opvallend genoeg doen ook grote musea als het Amsterdamse Stedelijk Museum, het Groninger Museum en het Kröller-Müller mee. Zou het dan geen taboe meer zijn om de sekse van kunstenaars in verband te brengen met hun werk? Immers, zo luidt de veelgehoorde mening, het werk moet het hem doen, niet de persoon.

Maar de cijfers tonen aan dat de zaak iets gecompliceerder ligt. Vrouwen vormen op kunstacademies meer dan 50% van de studenten, maar al een paar jaar na het afstuderen is die voorsprong geslonken tot ondervertegenwoordiging, ook in museumcollecties. De recente gegevens worden gepubliceerd in een boek dat in april verschijnt bij de expositiereeks Tentoongesteld!, onder de titel Beroep: kunstenares.

Wat bieden galeries op dit moment, als je het oog op vrouwen richt? In Rotterdam en Amsterdam ziet het aanbod er getalsmatig als volgt uit. In de uitwisselingsmanifestatie 'Canal du Nord' - waaraan 11 galeries in de Maasstad meedoen - wordt werk van elf vrouwen getoond waaronder één solopresentatie. Mannen zijn heviger aanwezig: 22 exposeren er, vier hebben een solo-expositie. In Amsterdam openden in februari 42 exposities, waaronder 9 solo's van vrouwen en 20 van mannen. Mannen zijn in beide steden dus ruim twee keer zo goed vertegenwoordigd.

Maar het gaat natuurlijk niet louter om getallen. Daarom heb ik een aantal solo-exposities van vrouwen nader bekeken.

Esther Jiskoot (1963), die aanvankelijk een opleiding in textiel en glas volgde voordat ze de Rijksacademie deed, heeft haar eerste solopresentatie bij galerie Oele. In deze Amsterdamse galerie wordt circa 60% van de exposities gemaakt door vrouwelijke kunstenaars. Jiskoots voornaamste materiaal is glaskralen, die ze rijgt tot een weefsel. Soms is dat een transparante voile, gedrapeerd over bijvoorbeeld een zilverkleurige boom van keramiek; andere keren is het weefsel gehaakt tot een vaste, maar holle vorm die als een organisme op de vloer ligt, langs de wand kruipt of zelfs aan het plafond kleeft. Steeds is er de zachte schittering van het glas, soms ook in geblazen vorm, als druppels. Dat geeft Jiskoots sculpturen een ijl, tastend karakter, maar uitgedrukt in eigenzinnige materialen en vormen. (Prijzen: ƒ 1250 tot ƒ 12.000)

Maryan Geluk (1947) is geen nieuwkomer in de kunstwereld. Galerie Nanky de Vreeze presenteert nu nieuw werk waarmee Geluk een nieuwe weg is ingeslagen. Tot voor kort maakte ze uitsluitend vloerbeelden, veelal van papier. Nu zijn er voor het eerst wandobjecten, schilderijen en collages. Het thema is de kosmos in allerlei aspecten: het weer (in een installatie zijn satellietfoto's verwerkt), de microkosmos van kleine reptielen en cellen. Soms is er wel erg veel omhaal van brede vormen en laag-op-laag aangebrachte 'vertellingen' nodig om tot een beeld te komen. Aantrekkelijk zijn vooral de kleine collages en de objecten, zoals een serie fietskettingen die in een cirkel zijn gelegd met middenin een steen, een slak etc. Quasi-fossielen van de moderne tijd. (Prijzen: ƒ 800 tot ƒ 6000)

Ook een nieuwkomer is Carolein Smit (1960), die in de Rotterdamse bloemenwinkel/galerie Brutto Gusto exposeert. Aan de wand hangen negen keramische sculpturen, Babyshower getiteld. De beeldjes zijn alle baby's, die naakt en weerloos aan een spijker bungelen. Hun gezichten zijn vaak verwrongen, de lichaampjes kronkelen ongemakkelijk. Sommigen happen naar adem, een enkeling grijpt zichzelf naar de keel. Er is een Siamese tweeling die samen twee armen heeft, een ongezond opgeblazen pasgeborene, en allen hebben de bolle, nog gesloten ogen die hen iets aandoenlijk dierlijks geeft. Eenzelfde combinatie van gruwel en lieflijkheid zit in de gedetailleerde tekeningen die op de bovenverdieping hangen. Het zijn surreële verbeeldingen van religieuze thema's: een gekruisigde hond, twee hazen die - bijeengebonden door een doornenkrans - samen de vorm van een (heilig) hart vormen. Deze Tattoo's zijn uitvoerbaar in inkt op het menselijk lichaam: weer eens iets anders dan blote meiden of gespierde zeebonken. (Prijzen: ƒ 3500 tot ƒ 4000)

De leukste presentatie van de Frans-Nederlandse uitwisseling 'Canal du Nord' is de groepsexpositie (4 vrouwen, 3 mannen) in het gebouw van de Alliance Française in Rotterdam. Vooral de serie die Arie Versluis & Ellie Uyttenbroek maakten van Marokkaanse meisjes met steeds net weer anders geknoopte hoofddoekjes springt eruit, en de serie 'Oh mode' van Klaar van der Lippe, waarin zij modeposes uit diverse periodes naspeelt. Een beetje Cindy Sherman, maar opzettelijk met een hoog 'tussen de schuifdeuren'-gehalte, waardoor de scènes hilarisch worden.