Rechts Spanje conspireert lustig voort

Spanje is in rep en roep nu voormalig premier González door een rechtse samenzwering ten val blijkt te zijn gebracht. De oude samenzweerders buitelen over elkaar heen.

MADRID, 27 FEBR. “Een kolossale stompzinnigheid”. Volgens minister-president José María Aznar is de samenzwering tegen zijn socialistische voorganger Felipe González niets dan flauwekul. Dat een brutale journalist van de Duitse televisiezender ZDF - nota bene in het bijzijn van de Duitse bondskanselier - hem er een vraag over durfde te stellen, werd de premier bijna te veel. “Ik ga er geen seconde van mijn tijd aan verspillen”, zo viel hij geërgerd uit.

Sinds Luis María Anson - ex-hoofdredacteur van het conservatieve dagblad Abc, gepatenteerd orakel van rechts - onthulde dat hij heeft deelgenomen aan een conspiratie die voormalig premier González in 1995 ten val bracht, staat Spanje op zijn kop. Voormalige bondgenoten en oude vijanden buitelen over elkaar heen in een draaikolk van beschuldigingen, verwensingen en scheldpartijen. Dat Spanje zoiets voor zijn democratische imago niet kan gebruiken, daar zijn vriend en vijand van de premier het wel over eens. Maar dat Aznar er geen seconde van zijn tijd aan zal verspillen is minder geloofwaardig. De premier moet zich om een groot aantal redenen niet op zijn gemak voelen.

De samenzwering, door Anson aangeduid met de codenaam “Najagen en Aftreden”, komt op het volgende neer. Een groep journalisten, financiers en politici, die allen hun reden hebben om Felipe González een kopje kleiner te maken, zetten een lastercampagne op. Ex-bankier Mario Conde - achtervolgd door justitie wegens grootscheepse fraude bij de zakenbank Banesto - koopt belastend materiaal over de regeringen-González van een vroegere topman van de geheime dienst Cesid. De dossiers bevatten bewijzen van de vergaande betrokkenheid van het socialistische bestuur in de jaren tachtig bij de doodseskaders tegen de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Het nieuws wordt gelekt naar het dagblad El Mundo, González wordt er op afgekraakt in Abc en de zaak wordt nog eens flink opgeklopt door het het radiostation Cope, dat in handen is van de Spaanse bisschoppen.

Op die manier wordt zoveel politieke, juridische en sociale onrust gekweekt dat de positie van González onhoudbaar is. De samenzweerders gaan daarbij zover dat zelfs de constitutionele orde in het gedrang komt, zegt Anson nu. Voor ingevoerde schandaal-experts is duidelijk wat hij bedoelt: de positie van koning Juan Carlos wordt bedreigd om González tot aftreden te dwingen.

De kwestie is niet alleen pijnlijk voor premier Aznar omdat Anson duidelijk heeft laten blijken wat de samenzweerders hem een politiek lichtgewicht vinden. Als er geen samenzwering was geweest, dan had González er nu nog gezeten, aldus Anson. Eveneens weinig comfortabel voor Aznar is dat zijn vice-premier, Francisco Álvarez Cascos, hardnekkig wordt genoemd als een van de samenzweerders.

Dat laatste is gebaseerd op een bijeenkomst die Cascos had met de advocaat van José Amedo, de ex-politiefunctionaris die in de jaren tachtig bij de doodseskaders was betrokken. De bekentenissen van Amedo vormen een sleutel bij de vervolging van een aantal socialistische voorlieden - waaronder ex-minister Barrionuevo - in het proces rond de doodseskaders dat binnenkort begint. In ruil voor zijn medewerking zou Amedo bedongen hebben dat hij onder een nieuwe regering op strafvermindering kan rekenen.

Pikant bij dit alles is dat de bijeenkomst tussen advocaat en de huidige vice-premier plaatshad in de burelen van de hoofdredacteur van het dagblad El Mundo, de veelbesproken Pedro J. Ramírez. Ramírez, geobsedeerd door het ten val brengen van González, was ooit zo nauw bevriend met Aznar dat hij met diens familie het Paasfeest vierde. De relaties zijn danig bekoeld na het op de markt komen van honderden kopieën van een stiekem opgenomen video, waarin de hoofdredacteur gekleed in rode dameslingerie kinky seks bedrijft. Ramírez is uit de gratie, maar bezit over genoeg materiaal om Aznars regering in het nauw te brengen.

Blijft de vraag waarom Anson, die thans als vice-president van het machtige communicatiebedrijf Televisa nog steeds een invloedrijke positie bezit, plotseling met zijn bekentenis is gekomen. De ex-hoofdredacteur staat bekend om zijn grillige gedrag en is een ongekende ijdeltuit. Maar Anson is intelligent genoeg om te weten dat hij met zijn uitlatingen zoveel vijanden maakt dat hij een hoofdrol in de Spaanse politiek verder wel kan vergeten.

Er moet dus een tactische reden zijn voor de uitlatingen van de ex-hoofdredacteur. Zoals meestal in Spanje vallen politiek-financiële kongsies na een bepaalde tijd ruziënd uiteen omdat de deelnemers allen hun eigen agenda hebben. González moest weg, zoveel was duidelijk. Maar Anson laat zich graag voorstaan op zijn trouw aan het koningshuis, terwijl veel van zijn oude bondgenoten, zoals Ramírez en ex-bankier Conde, een nieuwe republiek willen instellen.

Daarin zien velen de verklaring van de onthulling van Anson. Ex-bankier Conde zou het belastende materiaal over de koning (bijvoorbeeld band- en beeldmateriaal over buitenechtelijke escapades) willen gebruiken om te voorkomen dat hij in zijn fraudeproces dat nu gaande is, wordt veroordeeld tot de 35 jaar gevangenisstraf die tegen hem is geëist. Door de conspiratie aan de grote klok te hangen zou Anson - die niet geassocieerd wil worden met acties tegen de koning - publicatie van chantage-materiaal hebben voorkomen.

Premier Aznar en zijn regering deden er de afgelopen dagen hardnekkig het zwijgen toe wat de conspiratie betrof. Vice-premier Álvarez Cascos heeft tot dusver nooit een verklaring gegeven over zijn vreemde onderonsje met de advocaat van de sleutelgetuige in de zaak die zijn socialistische tegenstanders in grote moeilijkheden bracht. Cascos reageerde deze week in de Spaanse Senaat door de regeerperiode van zijn socialistische voorgangers af te doen als een “democratische abnormaliteit”.

Die trap tegen de socialistische schenen kan de vice-premier nog wel eens duur komenn te staan. Tot dusver heeft de oppositie zich terughoudend opgesteld na de uitlatingen van Anson. Er werd geen debat over de kwestie aangevraagd. De onthullingen komen de socialisten enerzijds goed van pas in het eerste grote doodseskaders-proces dat binnenkort van start gaat, maar anderzijds worden ze niet graag herinnerd aan de schandalen. Niettemin heeft de socialistische woordvoerder Juan Manuel Eguiagaray aangekondigd vice-premier Cascos op het matje te roepen zodra er “nieuwe elementen” in de zaak naar boven komen. En dat lijkt slechts een kwestie van tijd, want Spanje conspireert lustig voort.